SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚŒCI BIBLIOTEK PUBLICZNYCH
WOJEWÓDZTWA ŒŚLĄSKIEGO W 2015 R.

5.1. Struktura zatrudnienia

W bibliotekach samorządowych województwa śląskiego w 2015 roku zatrudnionych było ogółem 3.091 pracowników (razem z Powiatową Biblioteką Publiczną w Gliwicach i Biblioteką Śląską).

Stan zatrudnienia podaje poniższa tabela:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

pełnozatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

2 164

2 001,57

1 782

382

administracyjnych

420

311,32

256

164

obsługi

507

366,97

220

287

Razem

2015

3 091

2 679,86

2 258

833

 

2014

3 119

2 687,13

2 247

872

W stosunku do ogółu pracowników,

 2015

 2014

pracownicy merytoryczni stanowili –

70,0%

69,8%

pracownicy administracyjni stanowili –

13,6%

13,5%

pracownicy obsługi stanowili –

16,4%

16,7%

W podziale na kadrę bibliotek powiatów ziemskich i grodzkich oraz Powiatowej Biblioteki Publicznej w Gliwicach i Biblioteki Śląskiej zatrudnienie przedstawiało się następująco:

Powiaty ziemskie – ogółem 1.282 osoby, w tym:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2015

%

2014

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

915

790,69

632

283

71,4

71,5

administracyjnych

180

85,09

42

138

14,0

14,1

obsługi

187

105,38

47

140

14,6

14,4

Razem

2015

1 282

981,16

721

561

100

100

 

2014

1 271

964,54

704

567

100

100

Powiaty grodzkie – ogółem 1.577 osób, w tym:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2015

%

2014

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

1 095

1 058,63

1 000

95

69,4

69,1

administracyjnych

175

163,73

155

20

11,1

10,9

obsługi

307

248,59

160

147

19,5

20,0

Razem

2015

1 577

1 470,95

1 315

262

100

100

 

2014

1 611

1 490,04

1 317

294

100

100

Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczenniowe

w tym

2015

%

2014

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

3

2,50

2

1

75,0

66,7

administracyjnych

1

0,25

0

1

25,0

33,3

obsługi

0

0,00

0

0

0

0

Razem

2015

4

2,75

2

2

100

100

 

2014

3

2,25

2

1

100

100

Biblioteka Śląska

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2015

%

2014

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

151

149,75

148

3

66,2

65,4

administracyjnych

64

62,25

59

5

28,1

28,2

obsługi

13

13,00

13

0

5,7

6,4

Razem

2015

228

225,00

220

8

100

100

 

2014

234

230,30

224

10

100

100

5.2. Kwalifikacje bibliotekarzy

Strukturę wykształcenia pracowników merytorycznych bibliotek samorządowych województwa śląskiego w 2015 roku ilustrują poniższe tabele:

Bibliotekarze etatowi

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich

499

49,9%

97

9,7%

82

8,2%

11

1,1%

228

22,8%

26

2,6%

55

5,5%

2

0,2%

1.000

Biblioteki powiatów

ziemskich

258

40,9%

83

13,1%

40

6,3%

12

1,9%

131

20,7%

30

4,7%

75

11,9%

3

0,5%

632

PBP w Gliwicach

1

50,0%

1

50,0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0 %

0

0%

0

0%

2

Biblioteka Śląska

47

31,8%

68

45,9%

2

1,4%

0

0%

4

2,7%

0

0%

21

14,1%

6

4,1%

148

Razem

805

45,2%

249

14,0%

124

7,0%

23

1,3%

363

20,4%

56

3,1%

151

8,5%

11

0,5%

1.782

Bibliotekarze zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich

28

29,5%

16

16,8%

5

5,3%

1

1,1%

18

18,9%

1

1,1%

25

26,2%

1

1,1%

95

Biblioteki powiatów

ziemskich

67

23,6%

48

17,0%

12

4,2%

4

1,4%

54

19,1%

4

1,4%

91

32,2%

3

1,1%

283

PBP w Gliwicach

1

100%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

1

Biblioteka Śląska

2

66,6%

1

33,4%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

3

Razem

98

25,7%

65

17,0%

17

4,5%

5

1,3%

72

18,8%

5

1,3%

116

30,4%

4

1,0%

382

Razem bibliotekarze
(etatowi i niepełnozatrudnieni)

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich

527

48,1%

113

10,3%

87

7,9%

12

1,1%

246

22,5%

27

2,5%

80

7,3%

3

0,3%

1.095

Biblioteki powiatów

ziemskich

325

35,6%

131

14,3%

52

5,7%

16

1,7%

185

20,2%

34

3,7%

166

18,1%

6

0,7%

915

PBP w Gliwicach

2

66,6%

1

33,4 %

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

3

Biblioteka Śląska

49

32,5%

69

45,7%

2

1,3%

0

0%

4

2,6%

0

0%

21

13,9%

6

4,0%

151

2014

884

40,6%

308

14,2%

141

6,5%

23

1,1%

474

21,8%

53

2,4%

275

12,6%

18

0,8%

2.176

2015

903

41,7%

314

14,6%

141

6,5%

28

1,3%

435

20,1%

61

2,8%

267

12,3%

15

0,7%

2.164

Struktura wykształcenia pracowników merytorycznych
(etatowi i niepełnozatrudnieni)

Struktura wykształcenia pracowników merytorycznych (etatowi i niepełnozatrudnieni)

5.3. Ocena stanu zatrudnienia i wynagradzania pracowników bibliotek

W 2015 roku zatrudnienie w bibliotekach publicznych wyniosło 3 091 osób, z tego 2 258 (73%) w pełnym wymiarze czasu pracy. Łączny wymiar zatrudnienia wyniósł 2 679,86 etatu przeliczeniowego. Liczba pracowników zmniejszyła się o 28 osób, a liczba etatów przeliczeniowych zmniejszyła się o 7,27. W powiatach grodzkich udział pracowników merytorycznych wynosił 69,4%, a w powiatach ziemskich 71,3%. Struktura zatrudnienia wskazuje, że obecność pracowników pozamerytorycznych nie jest duża; w powiatach grodzkich – 30,6%, a w ziemskich – 28,7%. Pracowników administracji, obsługi porządkowej czy technicznej zatrudniają przede wszystkim duże biblioteki. Wpływ na obraz struktury zatrudnienia ma głównie zakresy obowiązków, z jakich wywiązuje się kadra. Istnieją jednak biblioteki, w których dyrektor lub kierownik wykonuje wszystkie merytoryczne i pozamerytoryczne prace. Biblioteki zatrudniające 1 pracownika merytorycznego (przy jednoczesnym braku osób administracyjnych i obsługi) funkcjonują w gminach: Dąbrowa Zielona, Szczyrk, Boronów. Średnia liczba pracowników na stanowiskach bibliotekarskich przypadających na 1 placówkę wynosi 2,8 osoby (2,9 etatu przeliczeniowego pracownika merytorycznego).

Efektywność pracy bibliotekarzy mierzoną obciążeniem czytelnikami i udostępnieniami przedstawia poniższa tabela:

 

rok

obciążenie na etat przeliczeniowy

Czytelnicy

Udostępnienia

Powiaty ziemskie

2014

411

9 896

2015

402

9 509

Powiaty grodzkie

2014

448

10 432

2015

433

10 058

Województwo śląskie

2014

410

9 645

2015

397

9 301

W statystykach dotyczących obciążenia pracowników merytorycznych bierze się pod uwagę bezpośrednią obsługę czytelnika. Należy pamiętać, że nie wlicza się tu sfery związanej z innymi zadaniami pracowników bibliotek. Dużą część działań prowadzonych przez biblioteki publiczne stanowi bowiem realizacja przedsięwzięć kulturalnych, edukacyjnych, literackich oraz szkoleniowych. Liczbę bibliotekarzy z kwalifikacjami zawodowymi przedstawiają tabele umieszczone w punkcie 5.2.

Bibliotekarze wciąż podnoszą swoje kwalifikacje, podejmując studia oraz poszerzając swoją wiedzę dzięki udziałowi w szkoleniach, kursach, konferencjach. Wszystkie te formy edukacji pozwalają uzupełnić wiedzę i rozwinąć umiejętności. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych, uzupełnianie wiedzy i umiejętności odbywa się zarówno z inicjatywy pracodawcy jak i pracowników. Zgodnie z danymi GUS za 2015 rok 4 446 osób uczestniczyło w 31 197 godzinach szkoleń.

Wskaźnikiem określającym m.in. doświadczenie pracowników bibliotek jest staż pracy, a ten przedstawiał się następująco (dane bez Biblioteki Śląskiej):

 

2014

2015

Do 5 lat

261 (12,9%)

297 (14,75%)

6-10 lat

366 (18,09%)

347 (17,23%)

11-20 lat

434 (21,45%)

431 (21,41%)

21-30 lat

612 (30,25%)

583 (28,96%)

31-40 lat

321(15,86%)

328 (16,29%)

Ponad 40 lat

29 (1,43%)

27 (1,34%)

Średnia płaca brutto w bibliotekach publicznych w 2015 r. przedstawia się następująco:

pracownicy

merytoryczni

administracji

obsługi

MBP

3 095

3 573

2 098

MGBP

2 783

3 842

2 136

GBP

3 059

3 468

2 064

Poziom wynagrodzenia w bibliotekach nadal stanowi duży problem. Dla porównania można przytoczyć przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłaty nagród z zysku, które w 2015 r. wyniosło 4 120,15 zł (Monitor Polski z 20 stycznia 2015 r. poz. 75). Należy przy tym pamiętać, że wielu bibliotekarzy zatrudnia się w niepełnym wymiarze czasu pracy, dążąc w ten sposób do uniknięcia zwolnień.

5.4. Udział pracowników w doskonaleniu zawodowym

W 2015 roku kwalifikacje zawodowe podnosiło 67 bibliotekarzy, o 4 osoby mniej niż w roku poprzednim. Kształciło się 67 pracowników bibliotek miejskich, 2 pracowników bibliotek miejsko–gminnych i 13 pracowników zatrudnionych w bibliotekach szczebla gminnego.

Kierunki bibliotekarskie:

na studiach licencjackich bibliotekoznawczych kształciło się 4 pracowników bibliotek miejskich;

na studiach magisterskich bibliotekoznawczych kształciło się 14 osób w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 10 osób;

  • pracownicy bibliotek miejsko-gminnych – 2 osoby;

  • pracownicy bibliotek gminnych – 2 osoby;

na studiach podyplomowych w zakresie bibliotekoznawstwa kształciło się 8 osób w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 5 osób;

  • pracownicy bibliotek gminnych – 3 osoby;

w studium policealnym bibliotekoznawstwo studiowały 2 osoby w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 1 osoba;

  • pracownicy bibliotek gminnych – 1 osoba.

Podyplomowe kierunki pokrewne ukończyły 3 osoby:

  • Literatura i książka dla dzieci i młodzieży wobec wyzwań nowoczesności – 1 osoba;

  • Organizacja i zarządzanie bibliotekami – 1 osoba;

Zarządzanie kulturą – 2 osoby.

Łącznie na kierunkach bibliotekarskich i pokrewnych studiowało 31 osób, o siedem mniej niż w roku 2014.

Pracownicy bibliotek studiowali także na:

  • studiach licencjackich i inżynierskich (8 osób), wybierając m.in. kierunki: administracja, ekonomia, filologia słowiańska, informatyka, informatyka inżynierska, pedagogika wczesnoszkolna i wychowanie przedszkolne, politologia;

  • studiach magisterskich (10 osób), wybierając m.in. kierunki: etnologia, finanse i rachunkowość, kulturoznawstwo, logistyka i transport międzynarodowy, pedagogika wczesnoszkolna i wychowanie przedszkolne, teologia nauczycielska, zarządzanie i inżynieria produkcji, zarządzanie zasobami ludzkimi;

  • studiach podyplomowych (6 osób), wybierając m.in. kierunki: arteterapia, bhp i systemy zarządzania bezpieczeństwem, edukacja wczesnoszkolna i wychowanie przedszkolne, executive MBA, kadry i płace, zarządzanie zasobami ludzkimi;

  • studiach doktoranckich (4 osoby) na kierunkach: filologia polska, historia, kulturoznawstwo.

5.5. Udział pracowników w innych formach doskonalenia

W 2015 roku szkolenia, w których brała udział kadra biblioteczna, dotyczyły wielu obszarów związanych z działalnością merytoryczną, księgowością, prawem pracy oraz wieloma innymi aspektami dotyczącymi funkcjonowania instytucji kultury, jakimi są biblioteki. Bibliotekarze brali udział również w szkoleniach organizowanych przez inne biblioteki, m.in. powiatowe czy bibliotekę wojewódzką.

Szkolenia przygotowane przez Dział Instrukcyjno-Metodyczny Biblioteki Śląskiej prowadzono w ramach Programu Biblioteka+. Szkolenia dla bibliotekarzy 2015 (Instytut Książki), programów MKiDN oraz propozycji własnych. Spośród nich można wymienić:

  • metody atrakcyjnego wykorzystania tabletów w pracy z czytelnikami (projekt Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego „Tablety w Twojej bibliotece”),

  • metody pracy z młodzieżą (szkolenie w ramach projektu grantowego „Chachory, gizdy, hultaje, frelki… biblioteka otwarta na młodych”, grant pozyskany z Instytutu Książki w ramach programu „Szkolenia dla bibliotekarzy 2015”) – warsztaty dotyczyły również nowych technologii,

  • promocja czytelnictwa (szkolenie w ramach projektu grantowego „COOLtura Książki”, grant pozyskany w ramach programu MKiDN),

  • szkolenia dla seniorów z zakresu tworzenia prezentacji multimedialnych w programie MS Power Point,

  • wykorzystanie mediów społecznościowych przez biblioteki (szkolenie: „Social Media w bibliotece”).

W odpowiedzi na potrzeby bibliotek w województwie śląskim zorganizowano następujące szkolenia:

  • Deskryptory Biblioteki Narodowej. Początek zmian,

  • Deskryptory Biblioteki Narodowej a Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej: różnice, potencjał, korzyści. Opracowanie rzeczowe według Deskryptorów BN: zasady i przykłady,

  • Akcja Bilans 2015,

  • Prawo autorskie. Dozwolony użytek biblioteczny,

  • Rola i zadania ABI-ego w bibliotece w świetle nowych przepisów z zakresu ochrony danych osobowych,

  • Wyszukiwanie informacji w źródłach internetowych,

  • Katalogowanie zbiorów w formacie MARC 21 w programie SOWA 2/MARC21.

Odbyła się również doroczna Konferencja Dyrektorów Bibliotek Publicznych Województwa Śląskiego, a także Forum Dyrektorów Publicznych Bibliotek Samorządowych. W programie znalazł się temat stanu i działalności bibliotek publicznych województwa śląskiego w 2014 r. w świetle danych statystycznych oraz sprawozdań opisowych, poruszono też obszary neurodydaktycznego aspektu procesu czytania, Analizy Funkcjonowania Bibliotek i jej wskaźników, a także internetowej biblioteki e-booków NASBI.

Wybrane inne szkolenia, konferencje, narady, seminaria:

  • „Zagrożenia w cyberprzestrzeni”, „Sieć punktów informacyjnych Funduszy Europejskich w Województwie Śląskim (organizator: Urząd Miejski w Blachowni, uczestnik: Biblioteka Miejska w Blachowni);

  • „Archiwum zakładowe”, „Automatyzacja bibliotek” (organizator: SBP, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Czechowicach-Dziedzicach);

  • „Kieruj w dobrym stylu” (organizator: FRSI), „Rozliczanie dotacji udzielanych z budżetu jst” (organizator: RIO w Katowicach, uczestnik: Biblioteka i Ośrodek Kultury Gminy Ożarowice w Tąpkowicach);

  • „Ubytkowanie dokumentów w systemie Prolib” (organizator: Sygnity Business Solutions S.A.), „Instytucje po zmianach” (organizator: OKST im. Pańki w Katowicach, uczestnik: Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Pszczynie;

  • „Media społecznościowe do promocji bibliotek” (organizator: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie / Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Siewierzu, uczestnik: MGBP w Siewierzu);

  • „Jak zredagować stronę internetową, by była dostępna dla użytkownika niepełnosprawnego” (organizator: Biblioteka Powiatowa w Gliwicach, uczestnik: Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Sośnicowicach);

  • „Edukacja kulturalna Biba – dla początkujących”, Edukacja kulturalna Biba – dla zaawansowanych (organizator: Instytut Książki i Europejska Stolica Kultury Wrocław 2016, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Strumieniu);

  • „Śląsk literacki XX i XXI w.” (organizator: Biblioteka Powiatowa w Gliwicach, Centrum Kultury „Zamek w Toszku” Dział Bibliotek, uczestnik: CK „Zamek w Toszku” DB;

  • „Kongres Menadżerów Kultury Katowice 2015” (organizator: Stowarzyszenie Inicjatywa, Narodowe Centrum Kultury, MKiDN), „Warsztaty dla moderatorów Dyskusyjnych Klubów Książki” (organizator: Biblioteka Śląska w Katowicach, „V Spotkanie z biblioterapią >Książka pomaga żyć<” (organizator: Miejska Biblioteka Publiczna w Tychach, uczestnik: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie);

  • „Międzynarodowy Festiwal Kryminału” (organizator: Instytut Książki, Wydawnictwo EMG), „IX Zebranie Uczestników Śląskiej Biblioteki Cyfrowej” (organizator: Biblioteka Śląska w Katowicach), „Elektroniczne zwolnienia lekarskie (e-LZA) – zmiany od 1 stycznia 2016 r.” (organizator: Przedsiębiorstwo Naukowo-Badawczo-Usługowe „BT”, uczestnik: Książnica Beskidzka);

  • „Deskryptory w Bibliotece Narodowej” (organizator: Biblioteka Narodowa), „VAT w instytucjach kultury” (organizator: Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej w Katowicach, uczestnik: Biblioteka Miejska w Cieszynie);

  • „Zmiany w podatku w 2015 r.” (organizator: Urząd Skarbowy w Częstochowie, uczestnik: Biblioteka Publiczna w Częstochowie);

  • „Jak złowić czytelnika w sieci” (organizator: Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach, uczestnik: Biblioteka Publiczna Gminy Kłobuck);

  • „Ochrona danych osobowych, administrowanie bezpieczeństwem informacji” (organizator: D-SYSTEM Katowice, uczestnik: Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Lublińcu);

  • „Udostępnianie niewidomym czytelnikom cyfrowej książki mówionej” (organizator: Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Larix”, uczestnik: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Łaziskach Górnych);

  • „Nowoczesne technologie i cyfrowy świat” (organizator: Miejska Biblioteka Publiczna w Jastrzębiu-Zdroju, uczestnik: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Raciborzu);

  • III Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa z cyklu: „W przestrzeni stresu i lęku; zrozumieć drugiego człowieka. Empatia w medycynie i komunikacji społecznej” (organizator: Państwowa Szkoła Muzyczna w Rybniku, uczestnik: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Rybniku);

  • „Wolontariat w kulturze” (organizator: Starostwo Powiatowe w Żywcu, uczestnik: Żywiecka Biblioteka Samorządowa);

  • „Bezpieczeństwo i niezawodność systemów informatycznych” (organizator: BIB GigaCon, Katowice, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu);

  • „Śląska Karta Usług Publicznych” (organizator: KZK GOP Katowice, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Czeladzi);

  • „Przewodnicy po świecie książki dla młodzieży” (organizator: Instytut Książki w Warszawie, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach);

  • „Kierowanie wydarzeniami i inwestycjami bibliotecznymi z elementami zarządzania pracownikami” (organizator: BLUEFORM, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Jastrzębiu-Zdroju);

  • „Pedagogika zabawy – nowe pomysły na zagospodarowanie czasu wolnego dzieci i młodzieży” (organizator: Teatr Maska w Krakowie, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Jaworznie);

  • Festiwal literacki „Miasto Poezji” (organizator: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie, uczestnik: Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach);

  • „Wolne licencje” (organizator: Grupa EduKreatorzy z Cieszyna, uczestnik: Gminna Biblioteka Publiczna w Brennej);

  • „GO GO GO_PRO! – Biblioteki Publiczne jako Gminne Ośrodki Programowania (organizator: Stowarzyszenie Edukacji Pozaformalnej „MERITUM”, uczestnik: Gminna Biblioteka Publiczna w Godowie);

  • „Nowe narzędzia promocyjne dla organizatorów wydarzeń na Żywiecczyźnie”(organizator: Żywiecka Fundacja Rozwoju, uczestnik: Gminna Biblioteka Publiczna w Koszarawie);

  • „Potencjał katalogów nowej generacji w pozyskiwaniu czytelników oraz zmiany w programie SOWA 2” (organizator: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Zawierciu, uczestnik: Gminna Biblioteka Publiczna w Kroczycach).



Stopka Biblioteka Œlšska