SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚŒCI BIBLIOTEK PUBLICZNYCH
WOJEWÓDZTWA ŒŚLĄSKIEGO W 2015 R.

7.1. Zasięg czytelnictwa

W województwie śląskim odnotowano spadek zasięgu czytelnictwa zarówno w liczbie czytelników, jak i w liczbie wypożyczeń i udostępnień zbiorów. W porównaniu z rokiem ubiegłym liczba udostępnień na miejscu i wypożyczeń na zewnątrz zmniejszyła się o 711 644 woluminy w porównaniu z rokiem poprzednim i wyniosła 18 616 936 jednostek inwentarzowych. W 2015 roku śląskie biblioteki odwiedziło w sumie 9 366 875 czytelników, jest to mniej niż w 2014 roku o 248 444 osoby. Proces ten spowodowany jest zapewne malejącą liczbą mieszkańców miast, powszechnym dostępem do sieci Internet jako źródła wiedzy, informacji i rozrywki oraz wciąż utrzymującym się niżem demograficznym.

Czytelnicy

W 2015 r. ogólna liczba zarejestrowanych czytelników wyniosła 795 381, to mniej o 25 435 użytkowników w zestawieniu z rokiem poprzednim. Największy spadek odnotowano wśród użytkowników w wieku 16-24 lata – 26 562 osoby. Osłabienie zainteresowania usługami bibliotecznymi odnotowano także w grupie wiekowej 25-44 lata, 13-15 lat oraz 45-60 lat. Wzrost natomiast widoczny jest w grupie wiekowej powyżej 60 lat, czyli tzw. wieku poprodukcyjnym. Więcej czytają także dzieci do lat 12.

Zestawienie za dwa ostatnie lata struktury czytelników wg wieku kształtuje się następująco:

grupa wiekowa

2015 rok

2014 rok

wzrost

spadek

ogółem

795 381

820 816

25 435

do lat 5

19 255

19 334

79

6-12 lat

104 936

101 670

3 266

13-15 lat

52 804

55 672

2 868

16-19 lat

65 288

78 942

13 654

20-24 lata

82 351

95 259

12 908

25-44 lata

237 131

241 749

4 618

45-60 lat

137 187

138 115

928

powyżej 60 lat

96 429

90 075

6 354


Czytelnicy w województwie śląskim wg kryterium wieku

Czytelnicy w województwie śląskim wg kryterium wieku

Udział procentowy czytelników zgodnie z kryterium wieku w 2015 r.

Udział procentowy czytelników zgodnie z kryterium wieku w 2015 r.

Zestawienie za dwa ostatnie lata struktury czytelników wg zajęcia kształtuje się następująco:

grupa zawodowa

2015 rok

2014 rok

wzrost

spadek

ogółem

795 381

820 816

 

25 435

osoby uczące się1

303 203

352 862

 

22 659

osoby pracujące2

289 380

291 934

 

2 554

pozostali3

202 798

203 020

 

222

1) ogólna liczba niepracującej młodzieży uczącej się we wszystkich typach szkół oraz studentów – osoby studiujące w szkołach wyższych niezależnie od trybu studiowania

2) ogólna liczba osób pracujących bez względu na formę i miejsce zatrudnienia

3) osoby niezatrudnione, bezrobotne, emeryci, renciści oraz dzieci nieobjęte obowiązkiem szkolnym


Czytelnicy w województwie śląskim wg kryterium zajęcia

Czytelnicy w województwie śląskim wg kryterium zajęcia

Udział procentowy czytelników zgodnie z kryterium zajęcia w 2015 r.

Udział procentowy czytelników zgodnie z kryterium zajęcia w 2015 r.

Zasięg czytelnictwa

W 2015 roku wskaźnik zasięgu czytelnictwa w województwie śląskim wyniósł 17 czytelników w przeliczeniu na 100 mieszkańców i spadł o 1 punkt procentowy w stosunku do roku poprzedniego.

Powiaty ziemskie; średnia 16

Powiat ziemski

wskaźnik 2015

wskaźnik 2014

będziński

17

18

bielski

20

20

bieruńsko-lędziński

14

15

cieszyński

16

15

częstochowski

12

12

gliwicki

14

14

kłobucki

13

13

lubliniecki

14

15

mikołowski

18

18

myszkowski

11

11

pszczyński

17

17

raciborski

19

19

rybnicki

18

18

tarnogórski

17

17

wodzisławski

16

16

zawierciański

16

15

żywiecki

16

16

Zasięg czytelnictwa w przeliczeniu na 100 mieszkańców
(powiaty ziemskie)

Zasięg czytelnictwa w przeliczeniu na 100 mieszkańców powiaty ziemskie

Jak wynika z powyższego zestawienia najwyższe wskaźniki zasięgu czytelnictwa osiągnięto kolejno w powiatach:

  • bielskim – 20 %

  • raciborskim – 19 %

  • mikołowskim, rybnickim – po 18%.

Powiaty grodzkie; średnia 18

Powiat grodzki

wskaźnik 2015

wskaźnik 2014

Bielsko-Biała

25

26

Bytom

5

7

Chorzów

15

16

Częstochowa

17

18

Dąbrowa Górnicza

17

17

Gliwice

24

22

Jastrzębie-Zdrój

26

28

Jaworzno

33

33

Katowice

19

21

Mysłowice

14

15

Piekary Śląskie

12

12

Ruda Śląska

11

11

Rybnik

19

20

Siemianowice Śląskie

15

15

Sosnowiec

17

18

Świętochłowice

14

15

Tychy

17

19

Zabrze

16

17

Żory

17

16


Zasięg czytelnictwa w przeliczeniu na 100 mieszkańców
(powiaty grodzkie)

Zasięg czytelnictwa w przeliczeniu na 100 mieszkańców (powiaty grodzkie)

Należy zwrócić uwagę, że są miejscowości, w których wskaźnik zasięgu czytelnictwa jest bardzo niski i wynosi kilka procent – Bytom, Mykanów i Włodowice po 5%, Goleszów, Koziegłowy i Istebna po 6%.

Najwyższe wskaźniki zasięgu czytelnictwa osiągnięto:

  • wśród bibliotek powiatów grodzkich: Jaworzno – 33%, Jastrzębie-Zdrój – 26%, Bielsko-Biała – 25%,

  • wśród pozostałych bibliotek miejskich: Imielin – 26%, Cieszyn – 25%, Ustroń – 25%, Sławków – 23%,

  • wśród bibliotek miast i gmin: Czechowice-Dziedzice – 29%,

  • wśród bibliotek gminnych: Bestwina – 36%, Marklowice – 28%, Mierzęcice – 26%, Lipowa – 25%.

Wypożyczenia i udostępnienia prezencyjne

W 2015 r. na zewnątrz wypożyczono 15 963 756 woluminów, co w porównaniu z rokiem 2014 daje spadek o 617 823. Na miejscu zaś skorzystano z 2 653 180 woluminów – spadek o 93 821 w zestawieniu danych z rokiem minionym. Średnia wypożyczeń książek, czasopism, zbiorów specjalnych na zewnątrz i na miejscu w przeliczeniu na 100 mieszkańców w województwie wynosi 406. Szczegółowy poziom wskaźnika wypożyczeń i udostępnień w powiatach ziemskich i grodzkich pokazują poniższe tabele.

Suma wypożyczeń zbiorów na miejscu i na zewnątrz w przeliczeniu na 100 mieszkańców w powiatach ziemskich; średnia 377.

Powiat ziemski

Wskaźnik 2015 r.

Wskaźnik 2014 r.

będziński

435

477

bielski

497

493

bieruńsko-lędziński

375

380

cieszyński

306

278

częstochowski

263

269

gliwicki

281

307

kłobucki

265

260

lubliniecki

354

362

mikołowski

561

571

myszkowski

344

325

pszczyński

380

385

raciborski

484

488

rybnicki

476

466

tarnogórski

435

437

wodzisławski

366

358

zawierciański

366

464

żywiecki

272

292


Wypożyczenia i udostępnienia prezencyjne w przeliczeniu na 100 mieszkańców
(powiaty ziemskie)

Wypożyczenia i udostępnienia prezencyjne w przeliczeniu na 100 mieszkańców (powiaty ziemskie)

Suma wypożyczeń zbiorów na miejscu i na zewnątrz w przeliczeniu na 100 mieszkańców w powiatach grodzkich; średnia 411.

Powiat grodzki

Wskaźnik 2015 r.

Wskaźnik 2014 r.

Bielsko-Biała

635

674

Bytom

157

169

Chorzów

236

250

Częstochowa

388

393

Dąbrowa Górnicza

698

669

Gliwice

505

539

Jastrzębie-Zdrój

477

497

Jaworzno

695

664

Katowice

404

433

Mysłowice

362

378

Piekary Śląskie

357

386

Ruda Śląska

262

278

Rybnik

441

476

Siemianowice Śląskie

341

360

Sosnowiec

378

389

Świętochłowice

376

411

Tychy

479

524

Zabrze

281

297

Żory

389

414


Wypożyczenia i udostępnienia prezencyjne w przeliczeniu na 100 mieszkańców
(powiaty grodzkie)

Wypożyczenia i udostępnienia prezencyjne w przeliczeniu na 100 mieszkańców (powiaty grodzkie)

Biblioteki dokonując zakupu księgozbioru starały się trafić w gusta czytelnicze, w różny sposób poznając preferencje swoich użytkowników, odnotowując na bieżąco zapotrzebowanie na poszczególne tytuły, tworząc rankingi książek, wystawki, itp. Dokładały wielu starań, by zaspokoić ich potrzeby, z drugiej strony rozbudzić ich aspiracje i zachęcić do korzystania ze swoich usług. Często motywem sięgnięcia po lekturę są nagrody literackie, które dla wielu są wyznacznikiem jakości książki. Dużą popularnością cieszyły się także książki pisane czy rekomendowane przez znane osoby świata mediów, czy te zekranizowane. Wielu czytelników przy wyborze lektury kieruje się reklamą w mediach, czasopismach czy portalach społecznościowych.

7.2. Wybrane przykłady wydarzeń kulturalnych, edukacyjnych, promocyjnych

Biblioteki publiczne województwa śląskiego podejmowały w 2015 roku szereg działań skierowanych do różnych grup mieszkańców – począwszy od pracy z najmłodszymi, nawet w wieku niemowlęcym i ich rodzicami, po spotkania i warsztaty z seniorami. Były organizatorami wielu ciekawych wydarzeń kulturalno-edukacyjnych.

Spotkania autorskie

Spotkania autorskie cieszyły się niesłabnącą popularnością, zwłaszcza, gdy zapraszani goście są dobrze znani i cenieni przez czytelników. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom swoich odbiorców organizowały ich coraz więcej. W bibliotekach gościli literaci, publicyści, dziennikarze, aktorzy, politycy, naukowcy. Zestawienie wybranych gości przedstawia tabela poniżej:

Artur Andrus

Cieszyn, Jastrzębie-Zdrój

Thomas Arnold (Arnold Płaczek)

Godów, Ornontowice, Pilchowice, Rydułtowy, Wodzisław Śląski, Żory

Jan Bajtlik

Katowice

Marek Baraniecki

Ornontowice

Artur Barciś

Psary

Joanna Bator

Sosnowiec

Ewa Bednarczyk

Irządze, Kuźnia Raciborska, Nędza, Starcza

Paweł Beręsewicz

Świerklaniec

Mieczysław Bieniek

Chorzów, Imielin, Pawłowice, Skoczów, Świerklaniec, Zabrze

Ewa Błaszczyk

Gliwice, Rydułtowy

Katarzyna Bonda

Dąbrowa Górnicza, Kłobuck, Sosnowiec

ks. Adam Boniecki

Piekary Śląskie

Olga Bończyk

Jaworzno

Jerzy Bralczyk

Mikołów

Marcin Brykczyński

Kamienica Polska, Zawiercie

Wojciech Brzoska

Sosnowiec

Wojciech Cejrowski

Mikołów

Ewa Chotomska

Bielsko-Biała, Goczałkowice-Zdrój, Lędziny, Łaziska Górne

Sylwia Chutnik

Dąbrowa Górnicza, Katowice, Sosnowiec

Barbara Ciwoniuk

Dąbrowa Górnicza, Jaworzno, Siewierz,

Hanna Cygler

Żywiec

Mariusz Czubaj

Goczałkowice-Zdrój, Kłobuck, Pszczyna

Maria Czubaszek

Zawiercie

Mieczysław Czuma

Bestwina, Jaworzno

Danuta Dąbrowska-Obrodzka

Ruda Śląska

Łukasz Dębski

Dąbrowa Górnicza, Miedźna, Pszczyna, Świerklaniec

Wiesław Drabik

Dębowiec, Imielin, Krupski Młyn, Kuźnia Raciborska, Miasteczko Śląskie, Miedźno, Radzionków, Świnna, Żywiec

Anna Dymna

Sosnowiec

Katarzyna Enerlich

Katowice, Poczesna, Radziechowy-Wieprz

Liliana Fabisińska

Sosnowiec

Arkady Fiedler

Bestwina, Racibórz, Świerklaniec, Wilkowice, Wodzisław Śląski, Wojkowice

Marta Fox

Jaworzno, Sosnowiec, Wojkowice

Agnieszka Frączek

Cieszyn, Pawłowice

Aleksandra Frątczak

Gliwice

Barbara Gawryluk

Dąbrowa Górnicza, Świętochłowice

Jacek Getner

Katowice, Kuźnia Raciborska, Lelów, Opatów, Poręba

Agnieszka Gil

Jaworzno

Beata Gołembiowska

Katowice

Andrzej Grabowski

Lędziny, Psary

Barbara Gruszka-Zych

Czeladź

Magdalena Grzebałkowska

Katowice

Szymon Hołownia

Dąbrowa Górnicza, Goczałkowice-Zdrój

Roman Hula

Psary

Wojciech Jagielski

Świerklaniec

Roksana Jędrzejewska-Wróbel

Będzin, Czeladź, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Psary, Sosnowiec, Tarnowskie Góry

Małgorzata Kalicińska

Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Przystajń, Ruda Śląska

Melania Kapelusz

Psary

Ignacy Karpowicz

Katowice

Grzegorz Kasdepke

Tarnowskie Góry

Anna Kaszubska

Miasteczko Śląskie, Świerklaniec

Marian Kisiel

Sosnowiec

o. Leon Knabit

Cieszyn, Jaworzno

Sławomir Koper

Będzin, Cieszyn, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Wodzisław Ślaski

Dariusz Kortko

Katowice

Barbara Kosmowska

Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Lędziny, Psary, Sławków

Marek Krajewski

Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec

Bernard Krawczyk

Mysłowice

Jarosław Kret

Jaworzno, Świerklaniec, Zbrosławice

Wojciech Kuczok

Dąbrowa Górnicza

Halina Kunicka

Jaworzno, Rydułtowy

Marcin Kydryński

Racibórz

Roma Ligocka

Wodzisław Śląski

Bartłomiej Majzel

Sosnowiec

Robert Makłowicz

Bielsko-Biała

Zbigniew Masternak

Gierałtowice, Krzepice, Miedźna, Miedźno, Tworóg, Woźniki

Leszek Mazan

Bestwina

Jan Mela

Gliwice

Marcin Meller

Jaworzno, Lędziny

Arkadiusz Niemirski

Gierałtowice, Koniecpol, Kornowac, Koziegłowy, Lubomia, Myszków, Ogrodzieniec, Poraj, Psary, Rybnik, Siewierz, Zebrzydowice

Ewa Nowak

Godów, Lubliniec, Pawłowice, Wodzisław Śląski

Artur Nowicki

Czechowice-Dziedzice

Marta Obuch

Czeladź, Katowice

Joanna Olech

Katowice, Krupski Młyn, Racibórz

Monika Oleksa

Katowice

Łukasz Orbitowski

Częstochowa, Sosnowiec

Beata Ostrowicka

Jaworzno, Miedźna

Marcin Pałasz

Jaworzno, Katowice, Krupski Młyn, Krzepice, Lędziny, Poczesna, Pszczyna, Racibórz, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Tworóg

Roman Pankiewicz

Imielin, Kornowac, Mstów, Ogrodzieniec, Ożarowice, Strumień, Wręczyca Wielka, Zawiercie

Ewa Parma

Katowice

Agata Passent

Cieszyn

Romuald Pawlak

Bielsko-Biała, Sosnowiec

Krzysztof Petek

Pawłowice, Psary, Wodzisław Śląski

Wioletta Piasecka

Brenna, Lipowa, Pawłowice, Pszczyna, Wilamowice

Renata Piątkowska

Bielsko-Biała, Bojszowy, Cieszyn, Dąbrowa Górnicza, Mikołów, Pszczyna, Sosnowiec, Strumień

Małgorzata Piekarska

Krupski Młyn, Ożarowice

Małgorzata Piekorz

Jastrzębie-Zdrój

Andrzej Pilipiuk

Racibórz

Eliza Piotrowska

Chorzów, Pawłowice, Świerklaniec

Andrzej Poniedzielski

Racibórz

s. Anastazja Pustelnik

Lipowa

Remigiusz Rączka

Imielin, Radlin

Jolanta Reisch-Klose

Brenna, Jaworzno, Kornowac, Lelów, Strumień

Dariusz Rekosz

Bielsko-Biała, Bobrowniki, Buczkowice, Cieszyn, Goczałkowice-Zdrój, Imielin, Łazy, Pszczyna

Krzysztof Respondek

Boronów

Barbara Rosiek

Bielsko-Biała, Częstochowa, Piekary Śląskie

Olga Rudnicka

Racibórz

Michał Rusinek

Bielsko-Biała, Dąbrowa Górnicza, Wodzisław Śląski

Katarzyna Ryrych

Imielin

Sławomir Shuty

Katowice

Marek Skowroński

Dąbrowa Górnicza, Piekary Śląskie

Ewa Stadtmüller

Miedźna

Zofia Stanecka

Dąbrowa Górnicza, Łaziska Górne

Andrzej Stasiuk

Dębrowa Górnicza, Lędziny

Agnieszka Stelmaszczyk

Katowice

Małgorzata Strękowska-Zaręba

Zawiercie

Andrzej Sowa

Pawłowice

Izabela Sowa

Dąbrowa Górnicza

Filip Springer

Katowice

Leszek Szczasny

Brenna

Maciej Szczawiński

Ruda Śląska, Sławków

Ziemowit Szczerek

Katowice

Marcin Szczygielski

Sosnowiec

Mariusz Szczygieł

Bielsko-Biała, Dąbrowa Górnicza, Jastrzębie-Zdrój, Racibórz, Zawiercie

Marek Szołtysek

Bestwina, Goczałkowice-Zdrój, Katowice, Lędziny

Monika Szwaja

Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Psary

Kazimierz Szymeczko

Jaworzno, Mikołów, Ustroń, Świętochłowice

Szczepan Twardoch

Katowice

Agnieszka Tyszka

Katowice, Piekary Śląskie, Radzionków

Mariusz Urbanek

Bielsko-Biała

Krzysztof Varga

Dąbrowa Górnicza, Racibórz

Adam Wajrak

Katowice

Paweł Wakuła

Jaworzno

Elwira Watała

Mysłowice, Ogrodzieniec, Zawiercie

Juliusz Wątroba

Łodygowice

Krzysztof Wielicki

Pawłowice

Maria Wiernikowska

Jaworzno

Łukasz Wierzbicki

Świerklaniec, Tychy

Marcin Wilk

Lipowa, Świerklaniec

Rafał Witek

Świerklaniec

Magdalena Witkiewicz

Katowice, Lipowa

Magdalena Zarębska

Czechowice-Dziedzice, Wilamowice, Zawiercie

Michał Zawadka

Piekary Śląskie, Siewierz, Sosnowiec

Magdalena Zawadzka

Jaworzno

Paweł Zawitkowski

Rydułtowy

Andrzej Żak

Bielsko-Biała

Jakub Żulczyk

Katowice

Wykłady, sesje i prezentacje popularnonaukowe, konkursy, wystawy, koncerty

Biblioteki w swojej codziennej pracy proponowały bogatą ofertę wykładów, sympozjów, sesji popularnonaukowych i konferencji. Dużą popularnością cieszyły się organizowane spotkania z ludźmi nauki, czy specjalistami przeróżnych dziedzin, w czasie których poruszana jest modna i aktualna problematyka społeczna. Przybierają one często formę paneli dyskusyjnych czy konwersatoriów, podczas których słuchacze zabierają głos komentując omawiany problem, dzieląc się własnymi spostrzeżeniami i uwagami.

Biblioteki stają się centrami edukacyjnymi, w których można podjąć kursy e-learningowe, nauczyć się obsługi komputera, czy konkretnego programu, rozpocząć naukę języka obcego, itp.

Ważne miejsce w codziennej działalności bibliotek zajmują wystawy podejmujące różnorodne tematy, przybierając przy tym rozmaite formy przekazu. Promowana jest twórczość lokalnych artystów, ale i prezentowane prace zagranicznych twórców. Miejsce na prezentację własnej twórczości znajdują także amatorzy, pasjonaci, dzieci i młodzież. Wiele bibliotek specjalnie do tego celu organizuje u siebie wydzielone przestrzenie pełniące funkcje mniejszych czy większych galerii.

Niesłabnącą popularnością wśród czytelników cieszyły się rozmaite konkursy adresowane do różnych grup wiekowych, którym niejednokrotnie towarzyszą atrakcyjne nagrody rzeczowe, ekspozycje, publikacje wyróżnionych prac.

Poniżej wymieniono tylko kilka przykładowych inicjatyw, jakie podjęto w 2015 roku.

Bielsko-Biała

Spotkania z X Muzą – Klub Miłośników Filmu

Bielskie spotkania z historią – spotkania o tematyce historycznej

Klub zdrowia – spotkania prozdrowotne

Festiwal literatury węgierskiej

Bestwina

Kurs języka migowego

Będzin

Komputerowa Szkoła Seniora – zajęcia warsztatowe adresowane do seniorów

Będziński Uniwersytet Trzeciego Wieku

Buczkowice

Wieczór z poezją – cykl spotkań poświęconych czytaniu i recytacji poezji

Bobrowniki

Wieczór z gwiazdą – spotkania ze znanymi osobami. W ramach cyklu zorganizowano spotkanie ze Zbigniewem Zamachowskim, Adrianną Biedrzyńską, Barbarą Kurdej-Szatan

Bojszowy

Warsztaty decoupage

Rodzinna akademia zabawy – cotygodniowe zajęcia dla dzieci w wieku 2-4 lata i ich rodziców

Bytom

Europejskie spotkania – impreza cykliczna, która ma na celu promowanie wiedzy o UE we wszystkich aspektach jej działalności

Ekstremalna jesień w bibliotece – cykl spotkań z ludźmi zajmującymi się ekstremalnymi sportami

Cieszyn

Strefa aktywnego seniora – cykl warsztatów z zakresu edukacji medialnej

Angielski dla seniora – kurs językowy dla osób starszych

Czechowice-Dziedzice

Akademia Pięknego Czasu – szereg zajęć, warsztatów kulinarno-edukacyjnych oraz animacyjnych, lektoratów językowych, wycieczek, wykładów

Dąbrowa Górnicza

Zaczytana Dąbrowa – całoroczna kampania promująca czytelnictwo

Biblioteka na plaży – czytelnia zorganizowana dla plażowiczów zbiornika wodnego Pogoria, gdzie na bibliotecznych leżakach można było poczytać książkę, obejrzeć wystawy czy przygotowane pokazy

Akademia Pokoleń – kulturalno-edukacyjny projekt międzypokoleniowy

Klub Ciekawych Świata – cykliczne dyskusje o literaturze podróżniczej

Gliwice

BOOK-UJEMY MONDRIANA – happening artystyczno-literacki, w efekcie którego z palet powstała plenerowa letnia czytelnia w stylu neoplastycyzmu, zbudowana przez gmachem Biblioteki

Czytanie Umysłu – cykl warsztatów i spotkań ze specjalistami różnych dziedzin (psycholodzy, logopedzi, pedagodzy itp.)

Po Nitce do książki – konkurs oparty o fotograficzne zagadki literackie, bibliotekarze wcielali się w postaci literackie

Gliwice
Powiatowa BP

Śląsk literacki XIX i XX wieku – konferencja regionalna dla bibliotekarzy, nauczycieli i regionalistów

Godów

Biblioteczne Warsztaty Twórcze – dekorAkcja – cykl spotkań warsztatowych

Spotkania ludzi z pasją – lokalni pasjonaci z różnych dziedzin opowiadają o swoich zamiłowaniach

Jastrzębie-Zdrój

Jastrzębski Maraton Literacki – projekt promujący wartościowe zjawiska czytelnicze – happeningi, imprezy plenerowe

Nowoczesne technologie i cyfrowy świat – wyzwania współczesnego bibliotekarstwa – konferencja współczesnego bibliotekarstwa

Babiniec – cykl comiesięcznych spotkań dla kobiet

FilmOFFisko – imprezy dla miłośników kina niezależnego

Wakacyjna akademia – międzypokoleniowe warsztaty dla młodzieży i dorosłych

Jaworzno

Czytanie siostrą pisania – cykl spotkań literackich, rozmowy na temat twórczości, życia znanych pisarzy

Kondycja ludzka – cykl spotkań wykładowo-warsztatowych mających na celu usprawnienie formy psychicznej i fizycznej

Klub filmowy – cykl spotkań na temat X muzy – dyskusje, prelekcje, prezentacje połączone z wyświetlaniem filmów o dużych walorach artystycznych

Klub teatralny – cykl spotkań dla miłośników sztuki teatralnej

Katowice

Cykl spotkań podróżniczych

Łaziska Górne

Czas seniora – spotkania tematyczne i integracyjne dla osób starszych

Otwarci na zdrowie - cykl spotkań prozdrowotnych

Mikołów

Angielski z kulturą – kurs języka angielskiego dla dorosłych i seniorów połączony z elementami kultury

Psary

Nie taki komputer straszny – cykl zajęć dla seniorów

Ruda Śląska

Szolka tyju – I Fest Literacki – targi książki śląskiej

Siemianowice Śląskie

Spotkania z wyobraźnią – cykliczne warsztaty artystyczne dla dorosłych i młodzieży

Sosnowiec

XI Sosnowieckie Dni Literatury

Kino w Bibliotece – cykliczne spotkania połączone z prelekcjami filmów

Sosnowiecka Jesień Teatralna – cykl imprez, wystaw i prelekcji nt. teatru

Świętochłowice

Spotkania z poezją – spotkania dla członków Polskiego Związku Niewidomych

Zabrze

Spotkania podróżnicze – cykl spotkań z obieżyświatami, podróżnikami

Żory

Zaczytane miasto – projekt czytelniczy popularyzujący czytanie

Śniadanie na trawie – imprezy plenerowe dla rodzin

Żywiec

Robotyka i nauka – warsztaty budowania robotów z klocków Lego


Popularność Dyskusyjnych Klubów Książki

Niesłabnącą popularnością cieszyły się nadal w województwie śląskim Dyskusyjne Kluby Książki (DKK). Ich liczba z roku na rok rośnie. W 2015 roku działało 89 Dyskusyjnych Klubów Książki, w tym 25 dziecięcych i młodzieżowych w 47 bibliotekach: Bestwinie (3), Będzinie (2), Bielsku-Białej (8), Buczkowicach, Bytomiu (3), Chorzowie, Cieszynie, Czeladzi (2), Częstochowie (4), Dąbrowie Górniczej (2), Gliwicach (2), Istebnej, Jastrzębiu-Zdroju (2), Jaworznie, Katowicach (MBP – 11, B.Ś - 3), Kłobucku, Knurowie, Koszarawie, Krzepicach, Kuźni Raciborskiej, Lipowej, Lublińcu, Łazach, Łodygowicach, Mysłowicach, Pilicy (2), Porębie, Przystajni, Raciborzu (2), Radziechowach-Wieprzu, Rudzie Śląskiej (2), Rybniku (2), Siemianowicach Śląskich (2), Sławkowie, Sosnowcu (2), Świerklańcu, Tarnowskich Górach, Tychach (4), Ustroniu, Wilkowicach, Wodzisławiu Śląskim, Zabrzu (2), Zawierciu (2), Żorach (2) i Żywcu (2).


Biblioteki publiczne chętnie włączały się w różne – często ponadlokalne projekty i działania. W minionym roku, dla przykładu można wymienić:

  • Narodowe czytanie „Lalki” Prusa pod honorowym patronatem prezydenta RP: Będzin, Bielsko-Biała, Blachownia, Bobrowniki, Boronów, Cieszyn, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gierałtowice, Gliwice, Goczałkowice-Zdrój, Irządze, Jastrzębie-Zdrój, Jaworzno, Katowice, Kłobuck, Kruszyna, Lelów, Mikołów, Mysłowice, Ogrodzieniec, Olsztyn, Ornontowice, Pawonków, Piekary Śląskie, Pilchowice, Pilica, Poręba, Pszczyna, Radlin, Racibórz, Rudziniec, Siemianowice Śląskie, Skoczów, Sosnowiec, Szczekociny, Szczyrk, Świętochłowice, Świerklaniec, Węgierska Górka, Wielowieś, Zawiercie, Żory, Żywiec.

  • Odjazdowy bibliotekarz to akcja, w której bibliotekarze, czytelnicy i miłośnicy książek oraz rowerów, przejeżdżając przez miasto lub okolicę, mogą przyjemnie i aktywnie spędzić wiosenne popołudnie w gronie osób o podobnych pasjach. Imprezę zorganizowały m.in. biblioteki w: Blachowni, Dąbrowie Górniczej, Gliwicach, Kłobucku, Łazach, Ornontowicach, Orzeszu, Raciborzu, Rybniku, Wyrach, Zabrzu, Zawierciu.

  • Tydzień Zakazanych Książek – akcja uświadamiająca problemy związane z wolnością słowa, zachęcająca do czytania, również tych tekstów, które uznano za niepoprawne politycznie, obyczajowo itp.

  • Spotkania z pasjami – projekt Fundacji Orange adresowany do wszystkich seniorów – spotkania w formie wideokonferencji ze znanymi osobami.

  • W podróży czytam… Herberta - ogólnopolska akcja Fundacji im. Zbigniewa Herberta. Akcja stawia sobie za cel nie tylko upowszechnienie twórczości tego poety, ale także popularyzację czytelnictwa w ogóle. Podróż, nawet krótka, jak codzienny przejazd środkami komunikacji do pracy lub szkoły, to doskonała okazja do nadrobienia zaległości literackich (m.in.: Czechowice-Dziedzice, Czeladź, Gierałtowice, Łazy, Nędza, Suszec).

  • Polska Cyfrowa Równych Szans to program, którego głównym celem jest przybliżenie korzyści płynących z umiejętności poruszania się w internecie ludziom po pięćdziesiątym roku życia.

  • E-motywacje – projekt Fundacji Orange dla Bibliotek pod nazwą „Akcja e-motywacja”. Głównym celem projektu była aktywizacja i wspieranie osób starszych w rozwoju osobistym i społecznym. Uczestnicy akcji w przyjaznej atmosferze zostali zaproszeni do udziału w przygodzie z odkrywaniem siebie. Spotkania z gośćmi były transmitowane on-line, każde poświęcone było innemu tematowi, z innym gościem. Seniorzy mieli możliwość zadawania pytań gościom transmisji i wymieniać się między sobą własnymi pomysłami. W projekt włączyło się wiele śląskich bibliotek, m.in.: Brenna, Czechowice-Dziedzice, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gierałtowice, Goczałkowice, Jaworzno, Jeleśnia, Kozy, Kuźnia Raciborska, Lelów, Łazy, Mierzęcice, Mstów, Myszków, Rudziniec, Rybnik, Świerklaniec, Wyry.

7.3. Czytelnictwo dzieci i młodzieży – problemy, obserwacje

Czytelnictwo dzieci i młodzieży odgrywa niezmiernie ważną rolę zarówno w ich rozwoju, jak i procesie systematycznego kształcenia i wychowania. Obserwowany od jakiegoś czasu w bibliotekach zwrot w kierunku najmłodszych – kilkuletnich czytelników – przynosi efekty, co widać w postaci wzrostu czytelników zarejestrowanych w grupie 6-12-latków. Świadczone dla nich usługi, tworzenie przyjaznej przestrzeni skutkuje wzrostem ich liczby w bibliotekach, mimo, iż grupa ta jest dość trudna, bo szybko zmieniają się jej zainteresowania czytelnicze.

7.3.1. Współpraca z rodzicami, organizacjami i instytucjami w zakresie animacji czytelnictwa dzieci i młodzieży

Obserwowany w 2015 r. dalszy wzrost zainteresowania dzieci do lat 12 książką napawa optymizmem, choć martwi fakt dalszego spadku czytelnictwa w grupie uczniów i studentów.

Rozwój czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży szkolnej ma ścisły wpływ na ich ogólny rozwój intelektualny, dlatego powinien być traktowany jako ważny czynnik w procesie edukacji. Pozyskiwanie właściwych zbiorów bibliotecznych trafiających w gusta czytelników oraz umiejętne kierowanie procesem czytelniczym według upodobań i zainteresowań młodych ludzi wymaga dużego wysiłku ze strony bibliotekarzy, rodziców, nauczycieli.

W działalności bibliotek istotną rolę odgrywa integracja ze środowiskiem lokalnym, której celem jest zaktywizowanie go do wspólnego realizowania celów edukacyjnych i kulturalnych. Książnice podejmują współpracę z wieloma placówkami edukacyjnymi (szkoły, przedszkola, ośrodki językowe, poradnie pedagogiczne i psychologiczne, logopedyczne, szkoły wyższe i inne placówki oświatowe czy edukacyjne), społecznymi (ośrodki pomocy społecznej, świetlice środowiskowe, warsztaty terapeutyczne, szpitale, ośrodki służby zdrowia), opiekuńczymi (domy pomocy społecznej, domy dziecka), wyznaniowymi (kościoły, zbory) czy też wreszcie kulturalnymi (ośrodki kultury, zespoły artystyczne, teatry, muzea, itd.). Są to ponadto różne instytucje, firmy, przedsiębiorstwa, spółdzielnie mieszkaniowe, banki, fundacje, stowarzyszenia oraz inne instytucje działające na terenie ich miast i gmin, ale i te o znacznie szerszym zasięgu jak np. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, Fundacja „Dzieci Niczyje” czy Fundacja ABC XXI „Cała Polska czyta dzieciom”, Instytut Pamięci Narodowej i inne organizacje.

7.3.2. Najważniejsze przykłady form pracy z dziećmi i młodzieżą

Biblioteki publiczne wychodząc naprzeciw potrzebom i odpowiadając oczekiwaniom młodych ożywiały czytelnictwo dziecięce w różnoraki sposób, starając się spełniać jak najlepiej oczekiwania swoich odbiorców. Organizowały lekcje biblioteczne, warsztaty, pogadanki, wystawy edukacyjne, spotkania ze specjalistami z różnych dziedzin i inne formy wspierające zdobywanie wiedzy przez osoby uczące się.

Dużą popularnością cieszyły się liczne konkursy, zabawy, imprezy plenerowe, gry miejskie, nocne imprezy biblioteczne, turnieje gier video, planszowych, komputerowych, wycieczki, koncerty czy rozmaite spotkania (autorskie, ilustratorskie, z pasjonatami, artystami), koncerty, przeglądy artystyczne, kursy językowe, warsztaty artystyczne i rękodzielnicze. Biblioteki włączały się w obchody uroczystości i jubileuszy związanych z bohaterami literackimi, twórcami książek, brały udział w krajowych i międzynarodowych akcjach czytelniczych.

Miniony rok obfitował w wiele imprez kulturalnych, promocyjnych, edukacyjnych. Poniżej przedstawiamy wybrane z nich:

Biblioteka

Podejmowana inicjatywa

Bestwina

Wakacyjny Maraton Teatralny – cykl spektakli teatralnych dla najmłodszych

Będzin

Akademia Czytania i Mądrego Wychowania – cykliczne imprezy kulturalno-literackie

Bielsko-Biała

Książnica przyjazna dzieciom – projekt literacko-animacyjny dla najmłodszych

Bobrowniki

Konwent miłośników gier planszowych

Bojszowy

Rodzinna Akademia Zabawy – cotygodniowe zajęcia dla dzieci w wieku 2-4 lat i ich rodziców

Bytom

Klub Czytających Rodzin – zajęcia literackie wzmacniające więzi między dziećmi i ich opiekunami

Kącik Artystyczny KreaTYwnia – warsztaty artystyczne dla dzieci i młodzieży

Cieszyn

Generacje – Kreacja. Sztuka w dialogu pokoleń - międzypokoleniowe warsztaty multimedialne dla seniorów i młodzieży

VIII Międzynarodowy Festiwal Czytania nad Olzą

Dziecinada – gra miejska

Czechowice-Dziedzice

Akademia Bibliotecznych Odkrywców – zajęcia dla dzieci i ich rodziców

Czeladź

Zawodowcy czytają dzieciom – spotkania literackie z przedstawicielami różnych grup zawodowych

Częstochowa

Poczytaj mi mamo, poczytaj mi tato – zajęcia popołudniowe dla rodzin

O-błędny Turniej Rycerski – impreza plenerowa dla rodzin

Dąbrowa Górnicza

Klub Malucha – cykliczne zajęcia dla dzieci w wieku 2–4 lat oraz Klub Pomysłowych Dzieciaków dla dzieci w wieku 6–12 lat

Gliwice

International Games Day @ You Library – dzień gier w Bibliotece

Baśniopodróże – literacki projekt dla dzieci i młodzieży

Kulturalny maluch – gra miejska, w której zadaniem dzieci było odwiedzenie jak największej ilości placówek kulturalnych miasta

GIMGRA – gra miejska dla gimnazjalistów mająca na celu podniesienie kompetencji młodzieży w zakresie korzystania z aplikacji, tworzenie materiałów multimedialnych, doboru informacji, itp.

Godów

Karta Małego Czytelnika – specjalne karty biblioteczne, na których młodzi czytelnicy zbierają kolorowe naklejki za wypożyczenia i udział w bibliotecznych imprezach, które upoważniają do otrzymania nagrody za aktywne uczestnictwo w życiu biblioteki.

Jastrzębie-Zdrój

Biblioteczna akademia przedszkolaka – projekt literacko-czytelniczy dla przedszkolaków

Dni Baśniowe – interaktywne warsztaty literackie oparte na baśniach

Jaworzno

Klub Czytających Dziadków – program realizowany przy współpracy z uczestnikami Uniwersytetu III Wieku – wspólne czytanie i imprezy kulturalne

Bobas w bibliotece – zajęcia edukacyjne, poradnicze dla rodziców małych dzieci i tych spodziewających się dzieci

Urodziny w Bibliotece – literackie przyjęcia urodzinowe o charakterze warsztatów edukacyjno-rozrywkowych

Poznaj świat z Biblioteką – wirtualne podróże po świecie – interaktywne zajęcia warsztatowe z wykorzystaniem komputera i Internetu

Spotkania teatralne i muzyczne dla dzieci – cykliczne spotkania i zajęcia dla dzieci

Katowice

Groza nie czytać – noc w bibliotece

K(omiksy) O(brazy) P(lanszówki) w Ogrodzie – impreza dla miłośników komiksów, książek oraz gier planszowych połączona z warsztatami projektowania komiksów

Fajfy w Bibliotece, Wieczory przy świecach, czwartki w Bibliotece – stałe cykle spotkań, w ramach których odbywają się prelekcje, spotkania koncerty

Zaginione Śląskie Słowa – gra terenowa związana z poznawaniem historii i kultury Śląska

Wielka Zabawa Rodzinna – impreza plenerowa połączona z korowodem postaci literackich

Lubliniec

Głośne Czytanie na Rynku – impreza literacka

Łaziska Górne

Tajemnice bajek – zajęcia biblioterapeutyczne dla dzieci

Mikołów

Spotkania z Rodzinką – zabawy rodzinne połączone z prelekcjami, spotkaniami ze specjalistami

Poranki bajkowe – poranne imprezy połączone z wyświetlaniem bajek

Mysłowice

Baw się z nami książeczkami – cykliczne imprezy dla najmłodszych

Spacer z bajkową walizką – cykl zajęć czytelniczych organizowanych w miejskim żłobku

Piekary Śląskie

Biblioteka ART. – cykliczne artystyczne zajęcia dla dzieci

Racibórz

Klub malucha – zajęcia dla dzieci w wieku 1,5–3 lat

Parada Bajkowych Postaci – korowód miejski

Radzionków

PAW – Papierowa Akademia Wyobraźni

Ruda Śląska

Klub Maluszka oraz Klub Babci i Wnusia – projekty czytelnicze połączone ze spotkaniami

Rybnik

Bajkowy Ogród Malucha – cykliczne zajęcia plenerowe dla maluchów

Rydułtowy

Moliki i Wesołe Nutki – grupy zabawowe dla dzieci do lat 3 i ich opiekunów

Siemianowice Śląskie

Maluch w bibliotece – grupa zabawowa dla dzieci do lat 3 i ich opiekunów

Sosnowiec

Godziny radości – cykl zajęć plastyczno-edukacyjnych dla dzieci i ich rodziców

Potworny Maraton Filmowy – wieczorna impreza filmowa dla dzieci i młodzieży

Strumień

Dziecięca Akademia Naukowa – zajęcia edukacyjne dla dzieci

Suszec

Suszeckie grupy zabawowe – zajęcia dla dzieci w wieku 2-3 lat

Świętochłowice

Klub Gier Planszowych „Pionek”

Tarnowskie Góry

Wtorkowe spotkania z bajką – zajęcia czytelnicze połączone z zabawami

Tychy

Klub Motyli Książkowych – zajęcia dla dzieci do 5 lat

Wodzisław Śląski

Magia czytania – cykl spotkań dla przedszkolaków

Zabrze

Kraina Baśni i Podróżujący Przedszkolak – cykle spotkań literackich dla dzieci

Żory

Klub Czytających Rodzin – imprezy literackie połączone ze spotkaniami, pokazami, itp.

Logopedyczne Fiku Miku – darmowe spotkania z logopedą

Żywiec

Niezwykłe podróże po Europie – cykl imprez dla dzieci

Dużym powodzeniem w śląskich bibliotekach cieszy się niezmiennie całonocna impreza „Noc z Andersenem”, międzynarodowe przedsięwzięcie organizowane z okazji Międzynarodowego Dnia Książki Dziecięcej i urodzin J.Ch. Andersena. W ubiegłym roku urodziny duńskiego baśniopisarza obchodziły biblioteki (w niektórych bibliotekach nawet w kilku filiach jednocześnie) w: Będzinie, Boronowie, Cieszynie, Czechowicach-Dziedzicach, Czernichowie, Dąbrowie Górniczej, Gliwicach, Herbach, Imielinie, Irządzach, Janowie, Jastrzębiu-Zdroju, Jaworznie, Katowicach, Kobiórze, Lublińcu, Łaziskach Górnych, Miedźnej, Miedźnie, Orzeszu, Ożarowicach, Pietrowicach Wielkich, Raciborzu, Radlinie, Sławkowie, Suszcu, Ślemieniu, Świerklańcu, Zbrosławicach, Żorach.

Biblioteki w Goczałkowicach-Zdroju, Hażlachu, Siemianowicach Śląskich, dla odmiany uczciły urodziny Andersena organizując zamiast całonocnej imprezy, baśniowy wieczór.

Biblioteki włączyły się aktywnie w obchody Ogólnopolskiego Tygodnia Czytania Dzieciom, Światowego Dnia Pluszowego Misia, w Dzień Bezpiecznego Internetu, w Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci, Światowy Tydzień Przedsiębiorczości, Festiwal NORDALIA i wiele innych. Biblioteki organizowały w swoich placówkach zajęcia dla dzieci i młodzieży podczas przerw w nauce szkolnej, podczas wakacji letnich i ferii zimowych.

Duża liczba śląskich bibliotek wzięła udział w projekcie promującym czytelnictwo wśród dzieci w wieku 5–8 lat, organizowanym przez Centrum Edukacji Obywatelskiej pt. „Czytam sobie w bibliotece”. W ramach akcji biblioteki otrzymały komplet dziewięciu książek z serii „Czytam sobie” Wydawnictwa Egmont wraz ze scenariuszami do zajęć z dziećmi oraz materiałami promocyjnymi, a także dostęp do filmów instruktażowych, przy wykorzystaniu których organizowały zajęcia, w trakcie których dzieci w twórczy sposób interpretowały literaturę korzystając z takich form wyrazu jak film, animacja, plastyka czy teatr. Wśród bibliotek aktywnie uczestniczących w projekcie znalazły się m.in.: Bobrowniki, Boronów, Brenna, Chełm Śląski, Ciasna, Czerwionka-Leszczyny, Dąbrowa Górnicza, Gilowice, Gliwice, Imielin, Jaworzno, Koszarawa, Koziegłowy, Kroczyce, Lubliniec, Lyski, Łaziska Górne, Łodygowice, Miedźna, Mierzęcice, Mikołów, Mysłowice, Myszków, Nędza, Ogrodzieniec, Ornontowice, Ożarowice, Pawłowice, Piekary Śląskie, Pietrowice Wielkie, Przyrów, Przystajń, Radlin, Radzionków, Rudziniec, Rydułtowy, Siewierz, Skoczów, Sławków, Suszec, Świerklaniec, Świętochłowice, Tarnowskie Góry, Tworóg, Wisła, Wodzisław Śląski, Wojkowice, Wyry.

7.4. Nowe technologie wspierające rozwój czytelnictwa

Technologie w bibliotekach już dawno nie są nowością i obecnie stanowią nieodłączny element czytelni, sal multimedialnych i innych bibliotecznych agend. Najnowszy sprzęt i oprogramowanie najczęściej spotyka się w tych instytucjach, którym w ostatnim czasie udało się pozyskać środki zewnętrzne, ale zdarza się, że koszty nowoczesnych rozwiązań biblioteki pokrywają z własnych budżetów. Nowe technologie kojarzone są przede wszystkim z komputerami. Odpowiednia liczba stanowisk z tego typu sprzętem to podstawa nowoczesnej biblioteki, dlatego książnice szukają źródeł, z których można pozyskać środki na zakup nowych zestawów komputerowych. Biblioteki nie tylko biorą udział w konkursach grantowych (jako przykład można przytoczyć program Instytutu Książki „Kraszewski. Komputery dla bibliotek”), ale pozyskują również środki z innych, niezbyt popularnych dotychczas źródeł. Przykładem mogą być biblioteki publiczne w Pszczynie oraz w Katowicach, którym udało się pozyskać sprzęt dzięki budżetom obywatelskim. Zauważalnym zjawiskiem jest, że nowoczesny sprzęt posiadają biblioteki szczególnie w tych miejscowościach, w których przeprowadzana była w ostatnim czasie modernizacja lub budowa nowego budynku bibliotecznego w ramach większego grantu. Niektóre biblioteki sięgają po niestandardowe rozwiązania i zamiast tradycyjnych komputerów stacjonarnych oferują użytkownikom urządzenia typu All-in-One (np. Biblioteka Miejska w Cieszynie), które wyglądają jak monitory czy telewizory LED, jednak wszystkie podzespoły (jak np. procesor i dysk twardy) skrywają wewnątrz obudowy, z tyłu. Spośród urządzeń, które zaczynają się pojawiać w lokalach bibliotecznych, można wymienić również tablice interaktywne. Posiadają je m.in. biblioteki w Dąbrowie Górniczej, Pszczynie, Sosnowcu oraz miejska w Gliwicach. Są one wykorzystywane na przykład podczas lekcji bibliotecznych oraz szkoleń. Polubili je użytkownicy z młodszych grup, którzy nierzadko specjalnie odwiedzają biblioteki właśnie po to, aby móc z nich korzystać. W Katowicach dzięki głosom mieszkańców w projekcie budżetu obywatelskiego, zakupiono ekrany multimedialne dla kilku filii. Każdy z 60-calowych ekranów podłączonych do laptopa znajduje się na mobilnej platformie, co ułatwia korzystanie z nich podczas zajęć z dziećmi czy spotkań dla dorosłych. W każdej z katowickich filii posiadającej ekrany multimedialne udostępniane są gry edukacyjne, które podnoszą jakość prowadzonych zajęć i ułatwiają dzieciom przyswajanie wiedzy. Jedna z placówek posiada z kolei ekran reklamowy, który przy wejściu do biblioteki prezentuje plakaty i ogłoszenia informujące o organizowanych w całej sieci MBP wydarzeniach: spotkaniach autorskich, imprezach dla dzieci, wystawach.

Niektóre biblioteki wyposażone są w wysokiej jakości sprzęt nagłaśniający. Przykładowo w Pszczynie jest on wykorzystywany w trakcie dużych imprez dla czytelników zarówno w plenerze, jaki w pomieszczeniach biblioteki (np. podczas „Narodowego Czytania”).

Tablety w Twojej bibliotece

W 2015 roku odbył się program „Tablety w Twojej bibliotece”. Jego efektem było pozyskanie tabletów przez część bibliotek z tej grupy, która we wcześniejszych latach wzięła udział w Programie Rozwoju Bibliotek. Realizatorem obu programów była Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Tego typu urządzenia były kupowane również przez inne biblioteki, a ich zastosowanie było dosyć szerokie. Bibliotekarze prowadzili kursy, podczas których użytkownicy z różnych grup wiekowych mogli nauczyć się obsługi tabletów oraz sposobów ich kreatywnego wykorzystywania. Urządzenia te były wykorzystywane przez użytkowników do kręcenia i montowania filmów, tworzenia muzyki, edycji zdjęć i rysowania. Spośród najczęściej używanych aplikacji biblioteki wymieniają m.in. Chemist free, Pstryk Komiks, iMovie, Chem3D, GarageBand, GoogleEarth, Louvre HD, Dinosaurs 4d. Bibliotekarze wprowadzali czytelników w świat rozszerzonej rzeczywistości m.in. dzięki aplikacjom Anatomy 4D, Spacecraft 3D oraz Gniezno 3D. Ciekawostką są książki interaktywne, które najlepiej sprawdzają się właśnie na tablecie. Poza tekstem i grafiką umożliwiają one odtwarzanie dźwięku, animacji itd. Zdarza się, że czytelnicy na miejscu za pomocą tabletów korzystają z dostępu do „Wolnych lektur”, wspierając się tą możliwością w sytuacjach, gdy aktualnie na półce brakuje tradycyjnych wydań papierowych. Poza tym urządzenia te przydają się w bibliotekach podczas prowadzenia różnych akcji tematycznych, np. dotyczących historii regionu, ekologii itp.

Tablety, smartfony oraz aparaty cyfrowe w minionym roku służyły w bibliotekach m.in. do prowadzenia warsztatów z animacji poklatkowej. Przykładowo w bytomskiej bibliotece podczas tego typu zajęć powstał film animowany na podstawie baśni Andersena „Brzydkie kaczątko”, zaś w Cieszynie dzieci stworzyły produkcję pt. „Lokomotywa”.

Do urządzeń, w które póki co zaopatrzona jest mniejsza część bibliotek, należą czytniki e-booków. W odróżnieniu od tabletów posiadają one tzw. papier elektroniczny, umożliwiający wygodne czytanie e-książek. Czytniki najczęściej udostępniane są na miejscu w czytelniach, jednak niektóre biblioteki decydują się wypożyczać je do domu (np. MBP w Gliwicach, Jaworznie, Zabrzu, czy też GBP w Świerklańcu). W pamięci udostępnianego urządzenia przeważnie znajdują się publikacje w formacie epub, mobi lub PDF, do których prawa autorskie już wygasły. Wśród bibliotek posiadających tego typu sprzęt znajdują się także m.in. te w Bielsku-Białej, Czeladzi, Łaziskach Górnych, Żorach oraz mniejsze, np. w Hażlachu, Godowie, Rudzińcu czy Radziechowach-Wieprzu.

Nowe rozwiązania pojawiają się również w katalogach elektronicznych. Przykładowo w Książnicy Beskidzkiej Bajeczny Katalog Dziecięcy Molik łączy funkcję katalogu bibliotecznego z oprogramowaniem edukacyjnym. Stanowi bazę książek adresowanych do młodszych czytelników, a część opisów wzbogacona jest głosem lektora. System ma za zadanie rozbudzać wyobraźnię i rozwijać zainteresowanie książkami również poprzez zabawę.

W bibliotekach oczywiście pojawiają się również inne ciekawe rozwiązania, np. w Rybniku udostępniana jest usługa drukowania poprzez platformę PrintGo.pl.

Książka „w chmurze”

Od kilku lat biblioteki zachęcają czytelników do korzystania z nowych technologii, oferując dostęp do platform z publikacjami elektronicznymi – IBUK Libra, Bezkartek.pl, a ostatnio również NASBI. Dostęp do książek w chmurze, bez możliwości pobrania na dysk, był od początku dyskusyjny w kwestii wygody i użyteczności. Czas, w którym biblioteki udostępniały tę ofertę, pokazał, że wątpliwości nie były do końca uzasadnione. Istnieje bowiem dość pokaźna liczba czytelników, którzy mając dostęp do ciekawych, popularnych lub unikatowych tytułów, chcą czytać z ekranu. Kluczowe dla czytelnika są tutaj treść oraz narzędzia ułatwiające poruszanie się po platformie, a dla bibliotek warunki finansowe oraz sprawny panel administracyjny. Te wszystkie kryteria wpływają zarówno na opłacalność inwestowania przez biblioteki w konkretną usługę, jak i na statystyki czytelnicze.

Kody QR, które stosowane były zaledwie przez kilka bibliotek, dziś przez wiele tych instytucji są zamieszczane na bibliotecznych materiałach promocyjnych. Zeskanowanie kodu powoduje przekierowanie użytkownika pod zakodowany adres strony WWW, na której umieszczono informacje dotyczące konkretnego przedsięwzięcia – imprezy bibliotecznej, konkursu, książki itd. Obsługi kodów QR użytkownicy (również seniorzy) uczą się w bibliotekach podczas warsztatów, dzięki czemu przygotowywani są oni do korzystania z tego kanału informacji również w innych obszarach (kina, akcje społeczne, komercja itd.).

Do stosunkowo nowych form pracy i działalności informacyjnej bibliotek zaliczyć można również wykorzystywanie prezentacji multimedialnych z użyciem rzutnika, a także korzystanie z funkcjonalności serwisu youtube oraz innych narzędzi internetowych. Przykładowo biblioteka w Bytomiu redaguje gazetkę „Akapit” w formie elektronicznej. Działający przy Wypożyczalni Literatury dla Dzieci i Młodzieży Klub Młodego Dziennikarza „Akapit” tworzy gazetkę, która powstaje dzięki wykorzystywaniu narzędzi dostępnych na ogólnopolskim portalu edukacyjnym Junior Media.

Od kilku już lat w wielu bibliotekach udostępniana jest bezprzewodowa sieć wi-fi, dzięki czemu użytkownicy mogą łączyć się z Internetem za pomocą smartfonów, tabletów oraz laptopów wyposażonych właśnie w moduł wi-fi. Te biblioteki, które nie udostępniają sieci bezprzewodowej, umożliwiają skorzystanie z komputera podłączonego do Internetu przewodowo. Podsumowując, z Internetu użytkownicy mogą korzystać we wszystkich bibliotekach publicznych województwa śląskiego (w większości filii).

Spośród nowatorskich rozwiązań wymienić można zakup przeprowadzony przez MBP w Jaworznie, która nabyła trzy zestawy LEGO MINDSTORMS EV3 wraz z komputerami i tabletami do sterowania robotami. Latem biblioteka rozpoczęła warsztaty „Zostań programistą robotykiem”, które spotkały się z ogromnym zainteresowaniem. Zajęcia te rozwijają u młodzieży umiejętności matematyczne, techniczne oraz kreatywność.

Technologia pomaga również zaspokoić kulturalne potrzeby osób z dysfunkcjami. Czytniki i tablety pozwalają ustawić osobom niedowidzącym odpowiedni rozmiar fontu, z kolei bogata oferta audiobooków, kierowana m.in. do osób niewidomych, umożliwia spędzenie przyjemnego czasu z książką mówioną. Jako przykład biblioteki dbającej o ofertę dla osób z dysfunkcją wzroku można przytoczyć MBP w Mikołowie, która dysponuje multilektorem Sara. Urządzenie to wczytuje dokumenty, korzystając z najnowszej technologii rozpoznawania druku, a następnie odczytuje je głosem o naturalnym brzmieniu. Czyta w ten sposób książki, czasopisma, gazety, rachunki oraz inne dokumenty. Innym przykładem jest biblioteka w Czechowicach-Dziedzicach, która przystąpiła do projektu „Wypożyczalnia odtwarzaczy cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących – Edycja 2014”, realizowanego przez Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Larix” im. Henryka Ruszczyca. Projekt jest dofinansowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Na podstawie umowy użyczenia biblioteka otrzymała urządzenie Czytak Plus, które jest przystosowane do obsługi przez osoby niewidome i słabo widzące. Dzięki stowarzyszeniu „Larix” biblioteka otrzymała bezpłatnie także pakiet prawie 1 000 cyfrowych książek mówionych, których można posłuchać właśnie na tym urządzeniu.

Kamery i aparaty służą nie tylko jako narzędzia wykorzystywane podczas warsztatów. Przykładowo w MBP w Jaworznie, kamera posłużyła do nagrania spotu filmowego na temat atrakcji turystycznych i rekreacyjnych miasta. Film stanowił element programu z okazji otwarcia w bibliotece Punktu Informacji Turystycznej. Sprzęt służy również do filmowania bieżących wydarzeń kulturalnych promujących książkę i czytelnictwo, a także utrwalania opowieści m.in. byłych jaworznickich działaczy Solidarności czy żołnierzy AK.

Do urządzeń, które pojawiają się w niektórych bibliotekach, zaliczają się również infokioski. Chociaż nie są one już nowością i nie są tak oblegane, jak np. stanowiska komputerowe, stanowią dobre źródło informacji (np. o gminie). Biblioteki ze względu na pełnienie funkcji publicznych wydają się z kolei odpowiednim miejscem na udostępnianie infokiosków stałym użytkownikom oraz turystom. Niedawno tego typu urządzenie w ramach projektu „Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Zagłębiu Dąbrowskim – Gmina Siewierz” otrzymała M-GBP w Siewierzu.

Korzystanie przez biblioteki z niektórych nowych technologii (np. platform internetowych z e-bookami, kodów QR) opisano szerzej w rozdziale 4.4. E-usługi.

7.5. Obsługa specjalnych grup użytkowników

Biblioteki samorządowe województwa śląskiego starają się zapewnić możliwość korzystania z oferty bibliotecznej wszystkim swoim użytkownikom, ponieważ obsługa czytelników i udostępnianie zbiorów są jednymi z najważniejszych zadań bibliotek publicznych określonych ustawą. Szczególnie istotnym zadaniem jest dotarcie do grup czytelniczych zagrożonych wykluczeniem społecznym. Tak jak i w latach poprzednich, w 2015 roku biblioteki samorządowe województwa śląskiego aktywnie współpracowały z czytelnikami w domach pomocy społecznej, szpitalach, sanatoriach i zakładach karnych. Na charakter podejmowanych przez biblioteki działań duży wpływ miały potrzeby środowiska, ale również możliwości placówek.

Szczególnym typem działalności na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem z kultury jest praca z osobami hospitalizowanymi i osadzonymi. W województwie śląskim działa 15 filii szpitalnych. Praca z osobami przebywającymi w szpitalu ma zupełnie inną specyfikę, wymaga ze strony pracowników bibliotek większej niż zazwyczaj empatii i wyrozumiałości dla czytelnika. Podobny typ działalności prowadzony jest również w punktach bibliotecznych istniejących w domach pomocy społecznej oraz zakładach karnych. W większości wymienionych poniżej placówek działalność bibliotekarzy nie ogranicza się jedynie do udostępniania książek i czasopism. W tych placówkach, gdzie jest to możliwe pacjenci mogą korzystać ze stanowisk komputerowych z bezpłatnym dostępem do Internetu (np. biblioteka szpitalna w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym Nr 2 w Jastrzębiu-Zdroju). Oprócz standardowego wypożyczania, zbiory są dostarczane pacjentom do łóżek. Tego typu działalność proponuje pacjentom Szpitala Opieki Długoterminowej w Jaworzu biblioteka znajdująca się w tej miejscowości. Ciekawą propozycją biblioteki szpitalnej w Jastrzębiu-Zdroju są wystawy fotografii organizowane w tej placówce. W miarę możliwości bibliotekarze pracujący w bibliotekach szpitalnych prowadzą również warsztaty biblioterapeutyczne i zajęcia literacko-plastyczne dla młodszych pacjentów szpitala. Ciekawą propozycję dla pacjentów Dziennego Oddziału Psychiatrycznego Kliniki św. Łukasza w Bielsku-Białej oraz pacjenci Subrejonowego Ośrodka Leczenia Psychiatrycznego ma Książnica Beskidzka. W ramach cyklu „Spotkania z X muzą” prowadzona jest kinoterapia. Podczas spotkań uczestnicy dyskutują o wybranych tematach filmowych oraz odbywa się pokaz filmowy wcześniej uzgodniony i zaakceptowany przez terapeutę. W ciągu całego roku sprawozdawczego odbyły się 73 takie spotkania.

Niektóre biblioteki samorządowe województwa śląskiego współpracują z zakładami karnymi. Taka współpraca prowadzona jest m.in. przez Bibliotekę Śląską, Książnicę Beskidzką i Miejską Bibliotekę Publiczną w Sosnowcu. Biblioteki prowadzą w zakładach punkty biblioteczne, Dyskusyjne Kluby Książki oraz spotkania edukacyjne.

W tabelach poniżej przedstawiono dane dotyczące liczby czytelników oraz wypożyczeń w filiach i punktach bibliotecznych istniejących w szpitalach, domach opieki oraz aresztach.

Tabela 1. Biblioteki szpitalne w województwie śląskim

Biblioteki szpitalne

Liczba czytelników

Liczba wypożyczeń

1.

Bytom

F.18

329

1 828

2.

F.24

118

588

3.

Czeladź

129

1 469

4.

Dąbrowa Górnicza

101

3 837

5.

Jastrzębie-Zdrój

1 192

19 611

6.

Jaworzno

808

5 941

7.

Katowice

F.34

1 449

12 663

8.

F.38

2 019

9 895

9.

Orzesze

70

642

10

Racibórz

693

6 191

11

Siemianowice Śląskie

223

2 994

12

Tychy

807

19 784

13

Ustroń

F.1

691

3 901

14

F.2

894

4 752

15

Wodzisław Śląski

245

2 400

SUMA

9 768

96 496

Tabela 2. Punkty biblioteczne prowadzone przez biblioteki publiczne województwa śląskiego przeznaczone
dla specjalnych grup użytkowników.

Punkty biblioteczne przeznaczone dla specjalnych grup użytkowników

Liczba czytelników

Liczba wypożyczeń

1.

Punkt biblioteczny w Szpitalu w Będzinie

78

952

2.

Punkt biblioteczny w Szpitalu Ogólnym w Bielsku-Białej

1 210

2 931

3.

Punkt biblioteczny w Szpitalu Wojewódzkim w Bielsku-Białej

304

3 150

4.

Punkt biblioteczny w Szpitalu Pediatrycznym w Bielsku-Białej

224

1 087

5.

Punkt biblioteczny w Subrejonowym Ośrodku Leczenia Psychiatrycznego w Bielsku-Białej

32

376

6.

Punkt biblioteczny w Diecezjalnym Ośrodku Wspierania Rodzin w Bielsku-Białej

28

91

7.

Punkt biblioteczny w Areszcie Śledczym w Bielsku-Białej

427

4 331

8.

Punkt biblioteczny w Domu Pomocy Społecznej „Kombatant” w Bytomiu

21

235

9.

Punkt biblioteczny w Szpitalu Powiatowym w Mikołowie

48

1 119

SUMA

2 372

14 272

Od wielu lat biblioteki samorządowe województwa śląskiego zakresem swojej działalności obejmują również osoby niepełnosprawne, chore a także seniorów. Zdecydowana większość bibliotek nadal prowadzi usługę „Książka na telefon” przygotowując ofertę czytelniczą dla osób borykających się z różnorodnymi dysfunkcjami, umożliwiającymi im prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie. Pracownicy biblioteki dowożą, bezpośrednio do domów książki osobom starszym i obarczonych niepełnosprawnością ruchową. Organizują także regularne zajęcia kulturalno-oświatowe dla czytelników niepełnosprawnych.

Seniorzy, bogata oferta

Coraz większą grupą użytkowników korzystających z oferty kulturalnej bibliotek są seniorzy. Korzystają z zasobów placówek bibliotecznych nie tylko pod kątem udostępniania zbiorów, lecz również uczestnicząc w specjalnie dla nich przygotowywanych zajęciach i warsztatach edukacyjnych. Biblioteki coraz częściej pozyskują różnorodny sprzęt (komputery, laptopy, tablety, rzutniki multimedialne, aparaty fotograficzne itp.) dla swoich placówek z programów oferowanych przez instytucje państwowe i prywatne. Nowoczesny sprzęt umożliwia prowadzenie bardzo popularnych wśród seniorów warsztatów komputerowych, naukę obsługi tabletu, tworzenie prezentacji multimedialnych. W trakcie zajęć uczestnicy zdobywają umiejętność wyszukiwania informacji w Internecie, zakładania konta e-mailowego, wysyłania poczty elektronicznej, formatowania dokumentu oraz zapisywania i drukowania dokumentów. Takie spotkania odbywają się w wielu bibliotekach samorządowych naszego województwa, forma i zakres ich prowadzenia uzależniona jest głównie od posiadanego sprzętu i wielkości danej placówki. Jedną z ciekawszych propozycji oferowanych seniorom naszego województwa był projekt pod hasłem „Akcja: e-motywacja” realizowany przez biblioteki w całym kraju we współpracy z Fundacją Orange. Projekt skierowany był do seniorów, a Akcja miała na celu aktywizację i wspieranie osób starszych w rozwoju osobistym i społecznym. W akcji tej brały m.in. udział biblioteki w Raciborzu, Mierzęcicach, Goczałkowicach-Zdroju. Tak samo jak w latach poprzednich seniorzy spotykali się w bibliotekach na warsztatach artystycznych, spotkaniach autorskich i edukacyjnych, wieczorkach poetyckich oraz wystawach. Wśród seniorów szczególnie dużym powodzeniem cieszyły się międzypokoleniowe warsztaty rękodzielnicze, z których chętnie korzystano, spędzając wolny czas w gronie osób o tych samych zainteresowaniach i wymieniając się doświadczeniami.

Niektóre biblioteki w województwie śląskim proponowały również pomoc osobom poszukującym pracy. Przykładem jest Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Łazach, która uruchomiła Gminne Centrum Informacji dla osób bezrobotnych. Mieszkańcy miasta i gminy mogli tutaj skorzystać z bezpłatnego dostępu do komputerów i Internetu. Poszukujący pracy korzystali z ofert pracy lokalnego rynku pracy oraz z pomocy w zakresie redagowania dokumentów aplikacyjnych (CV, list motywacyjny), drukowania i kserowania dokumentów, wysyłania pocztą elektroniczną. Profesjonalna obsługa osób niepełnosprawnych w bibliotece wymagała specjalistycznego przeszkolenia pracowników. Wiele instytucji zwraca na to uwagę, czego efektem jest zatrudnianie osób posiadających takie przysposobienie lub umożliwienie zatrudnionym pracownikom uczestniczenie w różnych formach dokształcania. Wiele placówek bibliotecznych w województwie śląskim posiada co najmniej jednego pracownika z odpowiednim przeszkoleniem. Największa liczba takich pracowników zatrudniona jest w Bibliotece Śląskiej, Książnicy Beskidzkiej oraz w bibliotekach m.in. w Będzinie, Dąbrowie Górniczej, Gliwicach, Jastrzębiu-Zdroju, Siemianowicach Śląskich.

W roku sprawozdawczym nie został zakupiony nowy sprzęt ułatwiający osobom niepełnosprawnym korzystanie z informacji. Biblioteki posiadają syntezatory mowy, lupy elektroniczne i specjalistyczne oprogramowania. Stanowiska komputerowe przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych znajdują się w niewielu bibliotekach. Można je znaleźć nie tylko w dużych, miejskich placówkach (Bielsko-Biała, Bytom, Cieszyn, Mikołów), ale również w gminnych (m.in. Jejkowice, Kornowac, Gierałtowice, Suszec). Kilka bibliotek dostosowało strony internetowe do potrzeb osób z dysfunkcją wzroku (m.in. Brenna, Tarnowskie Góry). Nadal wiele bibliotek korzystało z możliwości wypożyczenia ze Stowarzyszenia Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Larix” urządzenia CzytakPlus – służącego do nagrywania i odtwarzania książki audio za pomocą karty CompactFlash (m.in. Bielsko-Biała, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Katowice, Mysłowice, Sosnowiec, Świętochłowice, Czechowice-Dziedzice). Nadal dużą popularnością cieszą się publikacje elektroniczne i z roku na rok biblioteki samorządowe wzbogacają swoje zbiory książki mówionej. Część bibliotek oferowała swoim czytelnikom e-booki. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom czytelników specjalnych grup biblioteki zaopatrywały swoje zbiory w specjalne serie wydawnicze, takie jak Duże Litery” przeznaczone dla czytelników mających problemy ze wzrokiem.

Wiele bibliotek prowadziło również regularną współpracę z Uniwersytetami Trzeciego Wieku a także lokalnymi domami pomocy społecznej, domami dziecka, szkołami specjalnymi i zakładami poprawczymi. Jest to bardzo efektywna współpraca owocująca wieloma ciekawymi imprezami kulturalno-edukacyjnymi i artystycznymi. Wśród najczęściej spotykanych organizacji współpracujących z bibliotekami można wyróżnić: Caritas, MOPS, GOPS, Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Koła Gospodyń Wiejskich, Związki Emerytów i Rencistów. Biblioteki współpracowały również ze Stowarzyszeniem LARIX oraz oddziałami Polskiego Związku Niewidomych. Współpraca z tymi organizacjami pozwoliła skuteczniej realizować programy biblioterapeutyczne i dotrzeć do osób potrzebujących wsparcia.

Tabela 3. Przykładowe działania bibliotek województwa śląskiego na rzecz specjalnych grup odbiorców.

Biblioteka

Podjęte działanie na rzecz specjalnych grup użytkowników

Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej

Dyskusyjny Klub Czytelniczy w Areszcie Śledczym

XIII Dni integracyjne Zobaczmy siebie

Kinoterapia – w ramach cyklu Spotkania z X Muzą dla pacjentów ośrodków szpitalnych

DKK Literatura bez barier – literackie spotkania integracyjne przeznaczone i skupiające w przewadze osoby niewidome i niedowidzące

GBP w Kozach

Dzierganie wśród książek – cykliczne spotkania integracyjne dla osób niepełnosprawnych

MBP w Dąbrowie Górniczej

Internet oknem na świat – warsztaty komputerowe dla osób starszych przybliżające tematykę bezpieczeństwa w Internecie

Angielski 50+ – zajęcia z języka angielskiego poświęcone konwersacjom

Spotkania z Teatrem – program dla juniora i seniora

GBP w Ornontowicach

Cyfrowe czytanie dla dorosłych i seniorów – prezentacja książek i czasopism elektronicznych

W stronę mobilności – kurs obsługi tabletu dla seniorów

MBP w Mysłowicach

Bezpieczny Senior – spotkanie z funkcjonariuszem KMP w Mysłowicach

Literacka podróż do Egiptu – zajęcia biblioterapeutyczne dla niepełnosprawnych z SPDN „Radość”

Od Juniora do Seniora – integracyjne zajęcia literacko-plastyczne dla dzieci i seniorów

MBP w Jaworznie

Kraina łagodności – cykl zajęć biblioterapeutycznych dla podopiecznych Domu Samopomocy Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym w Jaworznie

Spotkania wspólnego czytania literatury dla pacjentów SP ZOZ Zakładu Pielęgnacyjno–Opiekuńczego w Ciężkowicach oraz uczestników domów pomocy społecznej

MiPBP w Będzinie

Klub Seniora – aktywizacja i integracja środowiska osób starszych

„Bajka terapeutyczna”, zajęcia terapeutyczne dla podopiecznych Świetlicy socjoterapeutycznej „Zaczarowany Zakątek”

MBP w Sławkowie

Drugie życie rzeczy – warsztaty artystyczne dla seniorów

MBP w Jastrzębiu-Zdroju

Surfujący Senior – projekt z zakresu edukacji cyfrowej

Kawiarenka „Pod Sową” – cykl comiesięcznych spotkań organizowanych dla osób dorosłych i seniorów.

MBP w Świętochłowicach

Spotkania z poezją – zorganizowane dla członków Polskiego Związku Niewidomych Koło w Świętochłowicach

Spotkania z uczestnikami Środowiskowego Domu Samopomocy m. in. „Czy znasz swojego patrona? – poznajemy „Żywoty Świętych”, „Kobiety dla Polski – bojowniczki, liderki, wizjonerki”, „Czekolada – ciekawa historia słodkiego przysmaku”, „Od krynoliny do małej czarnej, czyli jak zmieniała się moda”, „Savoir-vivre – tematyka moralności oraz dobrych zachowań między ludźmi”

Spotkania z uczestnikami Warsztatów Terapii Zajęciowej TPD: „Karnawał w Polsce i na świecie”, „Najpiękniejsze zatoki świata”, „Święta Wielkiej Nocy – czas otuchy i nadziei”, „Tatry – wczoraj i dziś”, „Atrakcje turystyczne USA”

MBP w Sosnowcu

Akcja e-motywacja – spotkanie on-line dla seniorów wg projektu Fundacji Orange

Biblioteka seniorom – cykliczne spotkania dla seniorów np. „Znane i niezapomniane”, „Wędrówki po świecie”, „Kamera-Akcja-Biblioteka”

Warsztaty historyczno-literackie dla seniorów

GBP w Bestwinie

Kurs języka migowego – dla opiekunów osób niemych

Biblioteka Śląska w Katowicach

Cykl zajęć prowadzonych w Areszcie Śledczym w Katowicach

Konwersatorium Biblioteki Śląskiej – cykl zajęć komputerowych i edukacyjno-artystycznych dla seniorów

Śląski witraż – cykl wyjazdów i warsztatów dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym i kulturalnym

Piknik w parku przy Bibliotece Śląskiej – impreza integracyjna dla mieszkańców Katowic promująca zdrowy tryb życia zorganizowana przy udziale stowarzyszeń pracujących z osobami niepełnosprawnymi

II Wielkanocny Kiermasz Rękodzieła Artystycznego Osób Niepełnosprawnych

Pracą na rzecz integracji oraz wyrównywania szans w dostępie do informacji i kultury osób niepełnosprawnych oraz grup zagrożonych wykluczeniem społecznym w Bibliotece Śląskiej zajmuje się Dział Integracyjno-Biblioterapeutyczny. W ramach tej działalności prowadzone były liczne zajęcia o charakterze biblioterapeutycznym, arteterapeutycznym, edukacyjnym oraz integracyjnym dla grup zorganizowanych. Podobnie jak w latach poprzednich Dział współpracował z warsztatami terapii zajęciowej, domami pomocy społecznej, specjalnymi ośrodkami szkolno-wychowawczymi, szkołami z oddziałami integracyjnymi oraz szkołami podstawowymi. Jak co roku Biblioteka Śląska była współorganizatorem Międzyszkolnego Konkursu Pięknego Czytania dla uczniów szkół specjalnych z województwa śląskiego. Celem konkursu było promowanie czytelnictwa i kształtowanie postaw czytelniczych wśród uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Organizatorem konkursu był Zespół Szkół Specjalnych nr 10 w Katowicach. Wspólnie ze Śląskim Stowarzyszeniem Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski i Osobom z Upośledzeniem Umysłowym Szansa w Katowicach zrealizowano projekt Śląski kalejdoskop, w ramach którego przeprowadzono dla uczestników stowarzyszenia cykl spotkań i wydarzeń artystycznych, w czasie których podopiecznym ośrodka przybliżono historię i kulturę Górnego Śląska. W ramach projektu zrealizowano m.in. wyjazd do Muzeum Chleba, Zabawek i Ciekawostek w Radzionkowie.

Projekt „Śląski witraż”

Stowarzyszenie Szansa było również partnerem Biblioteki Śląskiej w realizowanym przez pracowników Działu projekcie Śląski witraż, który uzyskał dofinansowanie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura Dostępna. Celem projektu było zniwelowanie barier w dostępie do kultury osób zagrożonych wykluczeniem społecznym i kulturalnym oraz wyposażenie uczestników w kompetencje do odbioru kultury. W projekcie udział wzięli podopieczni warsztatów terapii zajęciowej, seniorzy z terenu Katowic i okolic oraz osadzeni w Areszcie Śledczym w Katowicach. Uczestnicy projektu mieli możliwość wzięcia udziału w licznych spektaklach teatralnych, spotkaniach i warsztatach edukacyjnych – zwiedzili m.in. Muzeum Śląskie, Oddziały Muzeum Historii Katowic, odwiedzili Operę Śląską w Bytomiu, wzięli udział w warsztatach muzykoterapeutycznych w Filharmonii Śląskiej oraz uczestniczyli w pokazie filmu Paciorki jednego różańca. Główną atrakcją projektu były wyjazdy tematyczne do miejsc ważnych na kulturalnej mapie Górnego i Dolnego Śląska. 1 grudnia miało miejsce uroczyste podsumowanie projektu Śląski witraż, w którym udział wzięli przedstawiciele wszystkich grup biorących udział w projekcie. W trakcie uroczystości odbył się koncert muzyków Filharmonii Śląskiej w Katowicach oraz prelekcja z pokazem multimedialnym, ilustrującym przebieg projektu. Gościem specjalnym spotkania był znany aktor pochodzący ze Śląska, Olgierd Łukaszewicz. Uczestnikom wydarzenia zostały wręczone podziękowania i pamiątkowe fotoksiążki, natomiast każdy z gości otrzymał kalendarz na rok 2016 graficznie związany z tematyką projektu.

Seniorzy są jedną z wielu grup osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, z którą współpracuje Dział Integracyjno-Biblioterapeutyczny. Od marca 2013 roku pracownicy Działu prowadzą Konwersatorium Biblioteki Śląskiej. Jest to przestrzeń dla osób 50+, gdzie prowadzone są m.in. warsztaty komputerowe, językowe i doskonalące oraz zajęcia edukacyjne i artystyczne. W okresie sprawozdawczym zorganizowano i przeprowadzono w ramach Konwersatorium Biblioteki Śląskiej łącznie 323 spotkania oraz warsztaty, z których skorzystały 2 253 osoby. Największym zainteresowaniem uczestników cieszyły się zajęcia z zakresu podstawowej obsługi komputera i Internetu, zapoznania ze sposobami wyszukiwania książek w elektronicznych katalogach bibliotek i księgarń, tworzenia prezentacji multimedialnych oraz wirtualnych warsztatów komputerowych z cyklu Europa wczoraj i dziś.

We wrześniu zorganizowano Piknik w parku przy Bibliotece Śląskiej. Celem imprezy była promocja zdrowia, zdrowej żywności, literatury, sportu i rekreacji oraz integracja mieszkańców Katowic i całego Śląska. Uczestnikom umożliwiono bezpłatny udział w badaniach profilaktycznych (m.in. mammografia, badanie antropometryczne). Przygotowano także wykłady dotyczące profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy oraz zdrowego odżywiania. Do dyspozycji były m.in. stoiska z miodami i wyrobami artystycznymi osób niepełnosprawnych. Zaproponowano także zajęcia z chustą Klanza, warsztaty rękodzieła oraz treningi: pilates, joga i mało znany dotąd smovey. Piknik zakończył się konkursem z nagrodami.

W Małej Galerii Biblioteki Śląskiej, znajdującej się w gmachu biblioteki przy ulicy Ligonia, promowana i prezentowana była twórczość artystów niepełnosprawnych oraz seniorów. Swoje prace w Małej Galerii w roku sprawozdawczym prezentowali emerytowani nauczyciele zrzeszeni w Klubie Twórców Różni przy Zarządzie Okręgu Śląskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Katowicach. Ciekawą ekspozycją była wystawa fotografii wykonana przez podopiecznych Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom i Młodzieży Dom Aniołów Stróżów w Katowicach.

Tradycyjnie, tak jak co roku w Małej Galerii, miała miejsce XXII wystawa ceramiki i prac plastycznych uczniów Szkoły Przysposabiającej do Pracy przy Zespole Szkół Zawodowych Specjalnych nr 6 w Katowicach oraz wernisaż wystawy prac zgłoszonych na VII Regionalny Konkurs Plastyczny MAGIA KOLORÓW podopiecznych warsztatów terapii zajęciowej. Piękne prace osób niepełnosprawnych można było również obejrzeć w gmachu głównym Biblioteki Śląskiej w trakcie II Wielkanocnego Kiermaszu Rękodzieła Artystycznego Osób Niepełnosprawnych. W Kiermaszu wzięło udział dziewięć placówek z województwa śląskiego, które prezentowały przedmioty wykonane przez swoich podopiecznych. Impreza miała na celu zapoznanie się z twórczością osób niepełnosprawnych oraz ich integrację ze środowiskiem.

Pracownicy Działu Integracyjno-Biblioterapeutycznego nadal koordynowali działalność dwóch Dyskusyjnych Klubów Książki realizowanych według projektu Instytutu Książki promującego czytelnictwo w Polsce. Jeden z nich realizowany pod nazwą Klubu Małego Krytyka Literackiego przeznaczony jest dla uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Katowicach. Podczas spotkań, dzieci tworzyły recenzje wybranych książek wyrażając swoją opinię o tekście w formie artystycznej ekspresji. Drugi Dyskusyjny Klub Książki powstał w Areszcie Śledczym w Katowicach – w jego ramach prowadzone były dla osób osadzonych, moderowane dyskusje nt. literatury. Oprócz spotkań Klubu w Areszcie Śledczym odbywały się również warsztaty biblioterapeutyczne oraz prelekcje z cyklu Spotkania ze Sztuką.



Stopka Biblioteka Œlšska