Sprawozdanie bibliotek publicznych województwa śląskiego, kadra, struktura zatrudnienia. Za 2017 rok.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI BIBLIOTEK PUBLICZNYCH
WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W 2017 R.

5.1. Struktura zatrudnienia

W bibliotekach samorządowych województwa śląskiego w 2017 roku zatrudnionych było ogółem 3.007 pracowników (razem z Powiatową Biblioteką Publiczną w Gliwicach i Biblioteką Śląską).

Stan zatrudnienia podaje poniższa tabela:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

pełnozatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

2 126

1 966,20

1 763

363

administracyjnych

401

304,02

253

148

obsługi

480

351,17

215

265

Razem

2017

3 007

2 621,39

2 231

776

 

2016

3 059

2 649,95

2 243

816

W stosunku do ogółu pracowników,

 2017

 2016

pracownicy merytoryczni stanowili –

70,7%

70,0%

pracownicy administracyjni stanowili –

13,3%

13,8%

pracownicy obsługi stanowili –

16,0%

16,2%

W podziale na kadrę bibliotek powiatów ziemskich i grodzkich oraz Powiatowej Biblioteki Publicznej w Gliwicach i Biblioteki Śląskiej zatrudnienie przedstawiało się następiująco:

Powiaty ziemskie – ogółem 1.274 osoby, w tym:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2017

%

2016

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

923

797,90

644

279

72,4

71,4

administracyjnych

172

87,28

45

127

13,5

14,1

obsługi

179

102,43

45

134

14,1

14,5

Razem

2017

1 274

987,61

734

540

100

100

 

2016

1 289

986,50

729

560

100

100

Powiaty grodzkie – ogółem 1.523 osoby, w tym:

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2017

%

2016

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

1 061

1 026,93

979

82

69,7

69,3

administracyjnych

172

161,74

155

17

11,3

11,6

obsługi

290

237,74

159

131

19,0

19,1

Razem

2017

1 523

1 426,41

1 293

230

100

100

 

2016

1 545

1 442,33

1 300

245

100

100

Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczenniowe

w tym

2017

%

2016

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

2

2,00

2

0

66,7

75,0

administracyjnych

1

0,25

0

1

33,3

25,0

obsługi

0

0,00

0

0

0

0

Razem

2017

3

2,25

2

1

100

100

 

2016

4

3,00

2

2

100

100

Biblioteka Śląska

Grupa

pracowników

Ogółem

Etaty

przeliczeniowe

w tym

2017

%

2016

%

pełno-
zatrudnieni

ryczałty

merytorycznych

140

139,37

138

2

67,6

66,5

administracyjnych

56

54,75

53

3

27,1

27,6

obsługi

11

11,00

11

0

5,3

5,9

Razem

2017

207

205,12

202

5

100

100

 

2016

221

218,12

212

9

100

100

5.2. Kwalifikacje bibliotekarzy

Strukturę wykształcenia pracowników merytorycznych bibliotek samorządowych województwa śląskiego w 2017 roku ilustrują poniższe tabele:

Bibliotekarze etatowi

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich

504

51,6%

116

11,8%

80

8,2%

10

1,0%

197

20,1%

23

2,3%

45

4,6%

4

0,4%

979

Biblioteki powiatów

ziemskich

268

41,7%

107

16,6%

42

6,5%

16

2,5%

129

20,0%

14

2,2%

64

9,9%

4

0,6%

644

PBP w Gliwicach

1

50,0%

1

50,0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

2

Biblioteka Śląska

46

33,3%

63

45,7%

1

0,7%

0

0%

4

2,9%

0

0%

18

13,1%

6

4,3%

138

Razem

819

46,5%

287

16,3%

123

7,0%

26

1,5%

330

18,6%

37

2,1%

127

7,2%

14

0,8%

1.763

Bibliotekarze zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich

21

25,6%

16

19,5%

4

4,9%

1

1,2%

16

19,6%

0

0%

23

28,0%

1

1,2%

82

Biblioteki powiatów

ziemskich

78

28,0%

45

16,1%

13

4,7%

3

1,1%

47

16,8%

5

1,8%

84

30,1%

4

1,4%

279

PBP w Gliwicach

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

Biblioteka Śląska

1

50,0%

1

50,0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

2

Razem

100

27,5%

62

17,1%

17

4,7%

4

1,1%

63

17,4%

5

1,4%

107

29,5%

5

1,3%

363

Razem bibliotekarze (etatowi i niepełnozatrudnieni)

Grupa

bibliotek

Wyższe

bibliote-
karskie

Wyższe

inne

Wyższe zaw.

licencjackie

Studium

Średnie

bibliote-
karskie

Średnie

Inne

Razem

bibl.

inne

Biblioteki powiatów

grodzkich


525

49,5%

132

12,4%

84

7,9%

11

1,0%

213

20,1%

23

2,2%

68

6,4%

5

0,5%

1.061

Biblioteki

powiatów

ziemskich

346

37,5%

152

16,5%

55

6,0%

19

2,1%

176

19,0%

19

2,1%

148

16,0%

8

0,8%

923

PBP w Gliwicach

1

50,0%

1

50,0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

2

Biblioteka

Śląska

47

33,6%

64

45,7%

1

0,7%

0

0%

4

2,9%

0

0%

18

12,9%

6

4,2%

140

2016

905

42,3%

324

15,1%

135

6,3%

30

1,4%

424

19,8%

50

2,3%

258

12,1%

14

0,7%

2.140

2017

919

43,2%

349

16,4%

140

6,6%

30

1,4%

393

18,5%

42

2,0%

234

11,0%

19

0,9%

2.126

Struktura wykształcenia pracowników merytorycznych
(etatowi i niepełnozatrudnieni)

Struktura wykształcenia pracowników merytorycznych (etatowi i niepełnozatrudnieni)

5.3. Ocena stanu zatrudnienia i wynagradzania pracowników bibliotek

W 2017 roku zatrudnienie w bibliotekach publicznych wyniosło 3007 osób, z tego 2231 (74%) w pełnym wymiarze czasu pracy. Łączny wymiar zatrudnienia wyniósł 2621,39 etatu przeliczeniowego. Liczba pracowników zmniejszyła się o 52 osoby, a liczba etatów przeliczeniowych zmniejszyła się o 28,56. W powiatach grodzkich udział pracowników merytorycznych wynosił 69,66%, a w powiatach ziemskich 72,44%. Struktura zatrudnienia wskazuje, że obecność pracowników pozamerytorycznych nie jest duża; w powiatach grodzkich – 30,33%, a w ziemskich – 27,55%. Najwięcej pracowników administracji i obsługi zatrudniają większe biblioteki. Obraz struktury zatrudnienia wynika głównie z zakresu obowiązków, z jakich wywiązuje się kadra. Funkcjonują również biblioteki, w których dyrektor lub kierownik wykonuje wszystkie merytoryczne i pozamerytoryczne prace. Średnia liczba pracowników na stanowiskach bibliotekarskich przypadających na 1 placówkę wynosi 2,70 osoby (2,5 etatu przeliczeniowego pracownika merytorycznego).

Efektywność pracy bibliotekarzy mierzoną obciążeniem czytelnikami i udostępnieniami przedstawia poniższa tabela:

 

rok

obciążenie na etat przeliczeniowy

Czytelnicy

Udostępnienia

Powiaty ziemskie

2016

392

9 289

2017

382

8 340

Powiaty grodzkie

2016

432

10 075

2017

430

8 695

Województwo śląskie

2016

396

9 218

2017

391

8 122

W przypadku statystyk związanych z obciążeniem pracowników merytorycznych pod uwagę bierze się jedynie bezpośrednią obsługę czytelnika z pominięciem obszaru związanego z wieloma innymi zadaniami pracowników bibliotek. Zaznaczyć należy, że wiele działań prowadzonych przez bibliotekarzy to prace związane z przygotowaniem przedsięwzięć kulturalnych, edukacyjnych, literackich oraz szkoleniowych. Liczbę bibliotekarzy z kwalifikacjami zawodowymi przedstawiają tabele umieszczone w punkcie 5.2.

Osoby zatrudnione na stanowiskach bibliotekarskich wciąż podnoszą swoje kwalifikacje. Podejmują studia oraz poszerzają swoją wiedzę dzięki udziałowi w szkoleniach, kursach i konferencjach. Dzięki podnoszeniu kompetencji bibliotekarze stają się bardziej efektywni i mogą sprostać wymaganiom, jakie stawia przed nimi współczesne bibliotekarstwo. Uzupełnianie wiedzy i umiejętności odbywa się zarówno z inicjatywy pracodawcy jak i pracowników. Zgodnie z danymi GUS za 2017 rok 1 916 osób uczestniczyło w 26 492 godzinach szkoleń.

Wskaźnikiem określającym m.in. doświadczenie pracowników bibliotek jest staż pracy, a ten przedstawiał się następująco (dane bez Biblioteki Śląskiej):

 

2016

2017

Do 5 lat

284 (9,28%)

310 (10,30%)

6-10 lat

314 (10,26%)

291 (9,67%)

11-20 lat

454 (14,84%)

471 (15,66%)

21-30 lat

527 (17,22%)

502 (16,69%)

31-40 lat

369 (12,06%)

356 (11,83%)

Ponad 40 lat

45 (1,47%)

56 (1,86%)

Średnia płaca brutto w bibliotekach publicznych w 2017 r. przedstawia się następująco:

Pracownicy

Merytoryczni

Administracyjni

Obsługi

MBP

3 172

3 785

2 122

MGBP

3 198

3 652

2 049

GBP

3 178

3 464

1 956

Zgodnie z powyższymi danymi wynagrodzenie w bibliotekach nie jest wysokie. Dla porównania przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłaty nagród z zysku w grudniu 2017 r. wyniosło 4514,83 zł (Dz. Urz. GUS z 2018 r. poz. 5). Należy wziąć również pod uwagę, że niektórzy bibliotekarze w obawie przed zwolnieniem decydują się na pracę na część etatu.

5.4. Udział pracowników w doskonaleniu zawodowym

W 2017 roku kwalifikacje zawodowe podnosiło 39 bibliotekarzy, o 27 osób mniej niż w roku poprzednim. Kształciło się 24 pracowników bibliotek miejskich, 1 pracownik biblioteki miejsko–gminnej i 14 pracowników zatrudnionych w bibliotekach szczebla gminnego.

Kierunki bibliotekarskie:

na pomaturalnym studium bibliotekoznawczym kształciła się 1 osoba z biblioteki gminnej

na studiach licencjackich bibliotekoznawczych kształciło się 5 osób w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 3 osoby

  • pracownicy bibliotek gminnych – 2 osoby

na studiach magisterskich bibliotekoznawczych kształciło się 6 osób w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 3 osoby

  • pracownicy bibliotek gminnych – 3 osoby

na studiach podyplomowych w zakresie bibliotekoznawstwa kształciło się 7 osób w podziale:

  • pracownicy bibliotek miejskich – 2 osoby

  • pracownicy bibliotek gminnych – 5 osób

Łącznie na kierunkach bibliotekarskich studiowało 19 osób, o 6 mniej niż w 2017 roku.

Pracownicy bibliotek (20 osób) studiowali także na:

  • studiach licencjackich i inżynierskich (5 osób), wybierając m.in. kierunki: informatyka inżynierska, ekonomia, prawo w biznesie;

  • studiach magisterskich (4 osoby), wybierając m.in. kierunki: etnologia, informatyka, pedagogika wczesnoszkolna i wychowanie przedszkolne, zarządzanie zasobami ludzkimi;

  • studiach podyplomowych (6 osób), wybierając m.in. kierunki: administracja publiczna, informatyka, menedżer kultury, ochrona informacji niejawnych i bezpieczeństwo informacji, zarządzanie w oświacie;

  • studiach doktoranckich (5 osób) na kierunkach: bibliotekoznawstwo, filologia polska, kulturoznawstwo.

5.5. Udział pracowników w innych formach doskonalenia

W 2017 roku bibliotekarze uczestniczyli w różnych szkoleniach i konferencjach. Tematy oscylowały wokół obszarów związanych z działalnością merytoryczną, księgowością, prawem pracy oraz wieloma innymi aspektami dotyczącymi funkcjonowania instytucji kultury, jakimi są biblioteki. Pracownicy bibliotek brali udział również w szkoleniach organizowanych przez inne biblioteki, m.in. powiatowe czy bibliotekę wojewódzką.

Większość szkoleń organizowanych przez Dział Instrukcyjno - Metodyczny Biblioteki Śląskiej realizowana była w ramach propozycji własnych. Jeden projekt szkoleniowy odbył się dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego („Polsko-Ukraińskie Spotkania Bibliotekarzy”).

Zorganizowano następujące szkolenia (część szkoleń odbyła się kilkukrotnie):

  • „Akcja BILANS w samorządowych instytucjach kultury”

  • „Teoretyczne i praktyczne aspekty zawierania umów licencyjnych przez biblioteki”

  • „Deskryptory w systemie bibliotecznym SOWA”

  • „Infrastruktura bibliotek 2016–2020”

  • „Prawo pracy dla bibliotekarza”

  • Współorganizacja (wraz z Działem Promocji) szkolenia „Gamifikowanie literatury pięknej na smartfonach”

  • Szkolenie z zakresu bezpłatnych narzędzi do tworzenia materiałów promocyjnych w bibliotekach

  • „Media społecznościowe i narzędzia wspierające”

  • „Narzędzia promocyjne w pracy bibliotek”

  • „Jak przygotować bibliotekę na zmiany wynikające z RODO”

  • „Rzecznictwo dla bibliotek: Agenda 2030”

  • „Narzędzia promocyjne z wykorzystaniem laptopów i tabletów”

  • Szkolenie z zakresu nowoczesnych sposobów promocji

W ubiegłym roku odbyła się również doroczna Konferencja Dyrektorów Bibliotek Publicznych Województwa Śląskiego. Omówiono stan i działalność bibliotek w 2017 r. w świetle danych statystycznych oraz sprawozdań opisowych. Podczas konferencji odbył się również wykład dr hab. Teresy Frodymy (Uniwersytet Jagielloński, Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach) pt.: „Szaleństwo tworzenia – szaleństwo projektowania. O graficznej stronie powstawania książki”.

Wybrane inne szkolenia, konferencje, narady, seminaria:

  • „Najważniejsze informacje o systemie ŚKUP” (organizator/prowadzący: mBank S.A.);

  • Warsztaty z biblioterapii (organizator/prowadzący: Miejska Biblioteka Publiczna w Tychach);

  • „Zrób to sam” – promocja i public relations, kreatywne tworzenie materiałów promocyjnych (organizator/prowadzący: Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach);

  • XI Powiatowa Konferencja Regionalna „Pasjonaci śląskiej kultury” (organizator/prowadzący: Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach);

  • „Deskryptory Biblioteki Narodowej” (organizator/prowadzący: Biblioteka Narodowa w Warszawie);

  • „XXXV Forum Bibliotekarzy” (organizator/prowadzący: Wyższa Szkoła Bankowa w Chorzowie);

  • „Organizacja pracy sekretariatu w placówkach instytucji kultury” (organizator/prowadzący: Studium Prawa Europejskiego);

  • „Dyskuteka – porozmawiajmy o młodzieży. I Sławkowskie Forum Lokalne” (organizator/prowadzący: Miejski Ośrodek Kultury w Sławkowie);

  • „Instytucje Kultury w 2017 r. – aspekty rachunkowe i podatkowe po zmianach przepisów” (organizator/prowadzący: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie, Ogólnopolski Instytut Nieruchomości);

  • „XI Ogólnopolska Konferencja „Ochrona i Bezpieczeństwo Zasobów Archiwalnych, Bibliotecznych, Muzealnych i Galerii i innych instytucji Kultury i Nauki – dawniej i dziś” (organizator/prowadzący: Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej – Uniwersytet Śląski w Katowicach);

  • Konferencja „Czytanie daje siłę!” (organizator/prowadzący: Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i Informacji Pedagogicznej „WOM” w Rybniku);

  • „Zarządzanie dokumentacją w instytucjach kultury” (organizator/prowadzący: Ośrodek Kształcenia Samorządu Terytorialnego im. Waleriana Pańki w Katowicach);

  • „Wejdź do gry – kultura czytania i twórczego działania w bibliotece” (organizator/prowadzący: Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach);

  • „Książka pomaga żyć” (organizator/prowadzący: Miejska Biblioteka Publiczna w Tychach);

  • Warsztaty w zakresie digitalizacji (organizator/prowadzący: Biblioteka Narodowa w Warszawie);

  • „Ekslibris: znak własnościowy – dzieło sztuki. Tradycja, współczesność, perspektywy” (organizator/prowadzący: Instytut Nauki o Informacji Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie);

  • „Światowy Kongres Bibliotek i Informacji Międzynarodowej Federacji Bibliotekarskich Stowarzyszeń i Instytucji IFLA – International Federation of Library Associations and Institutions” (organizator/prowadzący: IFLA);

  • „Warsztaty teatralne III stopnia” (organizator/prowadzący: Miejski Dom Kultury „Koszutka”);

  • „Social Media + Marketing” (organizator/prowadzący: EventLabs Sp. z o.o., Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej);

  • „I Ogólnopolski Kongres Biblioteczno-Wydawniczy” (organizator/prowadzący: Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu);

  • „Archiwum cyfrowe: od pomysłu do realizacji” (organizator/prowadzący: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie);

  • „Biblioteki otwarte na zmiany” (organizator/prowadzący: Technikum nr 4 w Bytomiu);

  • Szkolenie na temat pozyskiwania środków unijnych (organizator/prowadzący: Stowarzyszenie Rozwoju i Współpracy Regionalnej OLZA);

  • „Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego Rady UE w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych” (organizator/prowadzący: Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Sekcja Bibliotek Szkół Wyższych SBP);

  • „Biblioteka ­– dobre miejsce dla młodzieży! Angażujące metody pracy, tworzenie oferty, przydatne narzędzia (organizator/prowadzący: Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, LABIB),

  • „Młodzi w akcji” (organizator/prowadzący: Centrum Edukacji Obywatelskiej);

  • „Chwyć za ster” (organizator/prowadzący: Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gliwicach, uczestnik: Gminna Biblioteka Publiczna w Rudzińcu);

  • „Jak przedłużyć dobę – efektywne zarządzanie sobą w czasie” (organizator: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Raciborzu);

  • „Instytucja kultury przyjazna osobom z autyzmem” (organizator/prowadzący: Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej);

  • „Edukacja medialna i czytelnicza z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnej” (organizator/ prowadzący: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Myszkowie);

  • „Od makro-projektów do mikro-pomysłów promujących czytelnictwo wśród dzieci i młodzieży” (organizator/ prowadzący: Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Pszczynie);

  • „Warsztaty animacji poklatkowej – filmy poklatkowe” (organizator/prowadzący: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Będzinie);

  • „Kompendium prawa pracy” (organizator/prowadzący: Miejska Biblioteka Publiczna w Tarnowskich Górach);

  • „Biblioteka dla dzieci. Praktyka czyni mistrza” (organizator/prowadzący: Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach).



Stopka Biblioteka ŚŒlšska